Quà tặng và văn hóa kinh doanh: Ranh giới với rủi ro pháp lý nên được đặt ở đâu
Tại Việt Nam, tặng quà và bày tỏ lòng biết ơn với những người đã giúp đỡ mình nhân dịp lễ, Tết Nguyên đán hay các ngày kỷ niệm là hành vi khá phổ biến. Nhưng xét theo pháp luật hiện hành, hành vi tặng quà cho cán bộ, công chức của cơ quan hành chính nhà nước luôn tiềm ẩn rủi ro pháp lý - và trong một số trường hợp có thể phải chịu trách nhiệm hình sự. Vậy ranh giới nằm ở đâu?
01 - Vấn đề không nằm ở "quà tặng" mà nằm ở "mục đích"
Theo Bộ luật Hình sự Việt Nam, tội đưa hối lộ và tội nhận hối lộ chỉ cấu thành khi đáp ứng đầy đủ các yếu tố: người nhận là người có chức vụ, quyền hạn; có việc nhận tiền hoặc lợi ích; mục đích của việc nhận đó là vì lợi ích của người đưa; và cả hai bên đều nhận thức được tính trái pháp luật của hành vi.
02 - Quy định hiện hành về quản lý quà tặng và xung đột lợi ích
Kể từ ngày 15/8/2019, việc quản lý quà tặng được thực hiện theo Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018, Luật số 132/2025/QH15 ngày 10/12/2025 (có hiệu lực từ ngày 1/7/2026) và Nghị định số 59/2019/NĐ-CP. Thay đổi quan trọng nhất: bãi bỏ mức giá trị quà tặng làm căn cứ xác định - theo cơ chế cũ là 500.000 đồng. Tức là không còn ngưỡng "an toàn" về giá trị; điều được xem xét là bản chất và mục đích của hành vi.
03 - Ranh giới giữa pháp luật và tình cảm con người
Một ví dụ thực tế của doanh nghiệp Nhật Bản: sau khi hoàn tất thủ tục thành lập công ty, giám đốc đã tặng cán bộ phụ trách của cơ quan nhà nước một số đặc sản địa phương không đắt tiền, một túi bùa hộ mệnh và một túi vải do người mẹ hơn 90 tuổi tự tay thêu. Điều quan trọng cần nhấn mạnh: bản thân việc tặng quà không phải là hành vi trái pháp luật - rủi ro chỉ phát sinh khi quà tặng gắn liền với lợi ích hoặc kỳ vọng cụ thể.
04 - Khi tục lệ tặng quà dịp Tết trở thành gánh nặng
Trong những năm gần đây, tục lệ tặng quà đang dần trở thành gánh nặng cho cả bên tặng lẫn bên nhận.
05 - Rủi ro và thách thức tuân thủ trong hạch toán kế toán quà tặng doanh nghiệp
Do quy định về hóa đơn điện tử ngày càng siết chặt, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống quản lý chứng từ phức tạp hơn: quản lý hóa đơn đầu vào, quản lý hàng tồn kho và logistics, xuất hóa đơn đầu ra - kể cả quà tặng cho khách hàng cũng phải kê khai thuế GTGT.
Thông điệp từ người hành nghề thực tế
Trước khi tặng quà, hãy tự hỏi ba câu:
- Món quà này có kèm theo kỳ vọng nào không?
- Có ý định tác động đến quyết định của người nhận không?
- Có yêu cầu người nhận thực hiện hành vi trái với nghĩa vụ công vụ không?
Nếu có thể trả lời rõ ràng là "không" cho tất cả các câu hỏi trên - thì đó là hành vi thể hiện sự trân trọng trong quan hệ giữa con người với nhau.