Các quy định liên quan đến lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam ~ Trọng tâm về bổ nhiệm, di chuyển nội bộ doanh nghiệp, biệt phái và tuyển dụng lao động nước ngoài ~
Luật sư Nhật Bản và luật sư nước ngoài hành nghề tại Việt Nam
Ông Mori Kazuya, Cố vấn cấp cao của công ty (pháp luật Nhật Bản)
Luật sư điều hành, chúng tôi
Luật sư Việt Nam
Hòa giải viên - Quản tài viên phá sản - Kiểm soát viên độc lập
Mục lục
01 - Cách xử lý đối với lao động nước ngoài tại pháp nhân Việt Nam
02 - Di chuyển nội bộ, bổ nhiệm lao động nước ngoài
03 - Biệt phái (cử đi làm việc) lao động nước ngoài
04 - Tuyển dụng lao động nước ngoài
chúng tôi đã cung cấp nhiều hỗ trợ về xin cấp giấy phép, soạn thảo hợp đồng và quản lý lao động liên quan đến việc bổ nhiệm, di chuyển nội bộ, biệt phái và tuyển dụng lao động nước ngoài, chủ yếu cho các doanh nghiệp Nhật Bản và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam. Bài viết này hệ thống hóa dễ hiểu các điểm cần lưu ý trong thực tiễn dựa trên pháp luật lao động và pháp luật xuất nhập cảnh mới nhất, dành cho những ai quan tâm đến các từ khóa như "thủ tục bổ nhiệm lao động nước ngoài tại Việt Nam", "di chuyển nhân viên biệt phái và giấy phép lao động", "quy định tuyển dụng lao động nước ngoài tại Việt Nam", "điều kiện và lưu ý khi biệt phái, tuyển dụng", "thực tiễn quản lý lao động nước ngoài tại doanh nghiệp Nhật Bản", nhằm cung cấp kiến thức để xử lý công việc một cách thuận lợi trong khi vẫn hạn chế được rủi ro pháp lý.
01 - Cách xử lý đối với lao động nước ngoài tại pháp nhân Việt Nam
Lao động nước ngoài, bao gồm cả người Nhật Bản, làm việc tại Việt Nam (sau đây gọi là "lao động nước ngoài") có thể tham gia lao động dưới các hình thức sau:
Thực hiện hợp đồng lao động
Di chuyển nội bộ doanh nghiệp
Thực hiện hợp đồng hoặc thỏa thuận liên quan đến các lĩnh vực kinh tế, thương mại, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, khoa học công nghệ, văn hóa, thể thao, giáo dục, giáo dục nghề nghiệp, y tế (biệt phái)
Thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ với pháp nhân Việt Nam (trường hợp lao động nước ngoài là bên cung cấp dịch vụ)
Chào bán dịch vụ
Làm việc tại tổ chức phi chính phủ nước ngoài, tổ chức quốc tế được phép hoạt động tại Việt Nam
Tình nguyện viên
Chuẩn bị thành lập hiện diện thương mại
Nhà quản lý, người điều hành, chuyên gia, lao động kỹ thuật
Thực hiện dự án hoặc hợp đồng thầu tại Việt Nam
Là thân nhân của thành viên cơ quan đại diện nước ngoài được phép làm việc tại Việt Nam theo điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên
02 - Di chuyển nội bộ, bổ nhiệm lao động nước ngoài
2‐1
Điều kiện di chuyển nội bộ doanh nghiệp
Lao động nước ngoài di chuyển nội bộ doanh nghiệp là, ví dụ, người được điều động từ công ty mẹ tại Nhật Bản sang công ty con tại Việt Nam để làm việc với tư cách nhà quản lý, người điều hành, chuyên gia hoặc lao động kỹ thuật. Lao động nước ngoài di chuyển nội bộ doanh nghiệp phải có kinh nghiệm làm việc liên tục ít nhất 12 tháng tại đơn vị tuyển dụng ban đầu (công ty mẹ) trước khi di chuyển.
【Điều kiện di chuyển nội bộ doanh nghiệp】
2‐2
Quan hệ lao động trong trường hợp di chuyển nội bộ doanh nghiệp
Như đã trình bày ở trên, lao động nước ngoài di chuyển nội bộ doanh nghiệp vẫn duy trì hợp đồng lao động với công ty mẹ, đồng thời được bổ nhiệm (cần có quyết định bổ nhiệm) hoặc biệt phái (cần có hợp đồng biệt phái) tới làm việc tại pháp nhân Việt Nam.
Do lao động nước ngoài di chuyển nội bộ doanh nghiệp vẫn duy trì nguyên vẹn hợp đồng lao động với công ty mẹ Nhật Bản, nên các điều kiện lao động, đãi ngộ... vẫn được áp dụng theo pháp luật Nhật Bản và các quy định hợp đồng lao động tại Nhật Bản. Theo đó, về nguyên tắc, bên chi trả lương không phải là pháp nhân Việt Nam mà là công ty mẹ Nhật Bản. Nếu công ty mẹ Nhật Bản muốn để pháp nhân tại Việt Nam gánh chịu chi phí nhân sự của lao động nước ngoài được cử đến, cần ký kết hợp đồng/thỏa thuận về việc chia sẻ chi phí nhân sự giữa công ty mẹ và pháp nhân tại Việt Nam. (※Chi phí nhân sự bao gồm lương, phụ cấp, chi phí thuê nhà ở...)
2‐3
Các lưu ý về di chuyển nội bộ doanh nghiệp
① Ngay cả trong trường hợp di chuyển nội bộ doanh nghiệp, trừ trường hợp quy định tại mục ② dưới đây, vẫn phải xin giấy phép lao động để làm việc tại Việt Nam.
Xin tham khảo mục 【Thủ tục xin cấp giấy phép lao động】.
② Trường hợp di chuyển nội bộ doanh nghiệp thuộc phạm vi 11 ngành dịch vụ trong Danh mục cam kết dịch vụ của Việt Nam với WTO (Tổ chức Thương mại Thế giới) (kinh doanh, thông tin, xây dựng, phân phối, giáo dục, môi trường, tài chính, y tế, du lịch, văn hóa - giải trí, vận tải), không cần xin giấy phép lao động. Tuy nhiên, vẫn cần xin văn bản xác nhận miễn giấy phép lao động.
Xin tham khảo mục 【Thủ tục xin văn bản xác nhận miễn giấy phép lao động】
③ Lao động nước ngoài di chuyển nội bộ doanh nghiệp không phải tham gia bảo hiểm xã hội tại Việt Nam. Trường hợp không thuộc diện di chuyển nội bộ doanh nghiệp, người lao động phải tham gia bảo hiểm xã hội tại Việt Nam, và gánh nặng đóng góp của cả công ty và người lao động cũng sẽ lớn hơn. Do đó, khuyến nghị người lao động nên xác nhận trước khi làm việc tại Việt Nam xem mình có thuộc diện di chuyển nội bộ doanh nghiệp hay không, và theo đó có phải đóng bảo hiểm xã hội tại Việt Nam hay không.
03 - Biệt phái (cử đi làm việc) lao động nước ngoài
Ngay cả khi không thuộc diện di chuyển nội bộ doanh nghiệp, không ít trường hợp có nhu cầu cử người Nhật Bản sang làm việc tại Việt Nam. Ví dụ, trường hợp một nhân viên ngân hàng Nhật Bản được cử ra nước ngoài để tiếp cận cơ hội kinh doanh, được biệt phái đến làm việc tại một ngân hàng ở Việt Nam (bên có quan hệ hợp tác). Đối với việc biệt phái nhân sự giữa các bên có quan hệ như vậy, cần lưu ý các điểm sau.
① Phải xin giấy phép lao động trước khi làm việc tại Việt Nam.
② Do không thuộc diện miễn bảo hiểm xã hội, người lao động phải tham gia bảo hiểm xã hội tại Việt Nam.
③ Về nguyên tắc, chi phí nhân sự phải do bên tuyển dụng tại Nhật Bản chi trả. Trường hợp muốn để bên đối tác tại Việt Nam gánh chịu một phần chi phí, cần lập văn bản hợp đồng hoặc thỏa thuận. Bên đối tác Việt Nam có thể thay mặt bên tuyển dụng Nhật Bản chi trả một phần hoặc toàn bộ lương vào tài khoản ngân hàng tại Việt Nam của lao động nước ngoài (thanh toán hộ), do đó, tùy theo nguyện vọng, lao động nước ngoài có thể nhận một phần hoặc toàn bộ lương bằng đồng Việt Nam tại Việt Nam.
④ Tương tự như trường hợp di chuyển nội bộ doanh nghiệp, do vẫn duy trì nguyên vẹn hợp đồng lao động với bên tuyển dụng tại Nhật Bản, các điều kiện lao động, đãi ngộ... được áp dụng theo pháp luật Nhật Bản và hợp đồng lao động tại Nhật Bản.
04 - Tuyển dụng lao động nước ngoài
Người sử dụng lao động tại Việt Nam (pháp nhân, chi nhánh, văn phòng đại diện...) có thể trực tiếp ký hợp đồng lao động với lao động nước ngoài. Trường hợp lao động nước ngoài ký hợp đồng lao động trực tiếp với người sử dụng lao động tại Việt Nam, người lao động phải tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật Việt Nam, bao gồm cả tiêu chuẩn lao động và đãi ngộ tối thiểu theo pháp luật lao động Việt Nam.
4 - 1
Điều kiện về tư cách
Lao động nước ngoài được phép làm việc tại Việt Nam (trường hợp tuyển dụng) phải đáp ứng một trong các tư cách: nhà quản lý, người điều hành, chuyên gia hoặc lao động kỹ thuật.
Chức danh
Điều kiện
Nhà quản lý
Là người quản lý doanh nghiệp, tổ chức theo khoản 24 Điều 4 Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14 (※), hoặc là người đứng đầu/cấp phó. Bao gồm: chủ doanh nghiệp tư nhân, Chủ tịch Hội đồng thành viên, Chủ tịch Hội đồng quản trị, thành viên Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc/Giám đốc...
※Người quản lý doanh nghiệp bao gồm người quản lý doanh nghiệp tư nhân và người quản lý công ty; cụ thể bao gồm: chủ doanh nghiệp tư nhân, thành viên hợp danh của công ty hợp danh, Chủ tịch Hội đồng thành viên, thành viên Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, Chủ tịch Hội đồng quản trị, thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc và các chức danh quản lý khác theo Điều lệ công ty.
Người điều hành
Người đứng đầu chi nhánh, văn phòng đại diện của doanh nghiệp, hoặc người quản lý ít nhất một bộ phận và chịu sự chỉ đạo của người đứng đầu tổ chức.
Chuyên gia
Người nước ngoài tốt nghiệp đại học trở lên hoặc có trình độ tương đương và có từ 3 năm kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực liên quan trở lên, hoặc có từ 5 năm kinh nghiệm và có chứng chỉ chuyên môn. Có một số trường hợp ngoại lệ.
Lao động kỹ thuật
Người đã qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật từ 1 năm trở lên và có từ 3 năm kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực liên quan trở lên, hoặc có từ 5 năm kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực liên quan.
4 - 2
Lương tối thiểu
Quy định về mức lương tối thiểu theo tháng và theo giờ của người lao động theo từng vùng như sau.
Vùng
Mức lương tối thiểu tháng (đơn vị: đồng/tháng) ※lương tháng
Mức lương tối thiểu giờ (đơn vị: đồng/giờ) ※lương giờ
Vùng I
4.960.000
23.800
Vùng II
4.410.000
21.200
Vùng III
3.860.000
18.600
Vùng IV
3.450.000
16.600
※Danh mục địa bàn thuộc Vùng I, Vùng II, Vùng III, Vùng IV được quy định tại Phụ lục Nghị định số 74/2024/NĐ-CP.
※Quy định về lương tối thiểu áp dụng cho cả lao động Việt Nam và lao động nước ngoài, nhưng về cơ bản được xây dựng dựa trên lao động phổ thông người Việt Nam. Đối với lao động nước ngoài, do không phải là lao động phổ thông mà phải thuộc một trong các tư cách "nhà quản lý, người điều hành, chuyên gia hoặc lao động kỹ thuật", doanh nghiệp cần thiết lập mức lương phản ánh đầy đủ trình độ học vấn, kinh nghiệm công tác... của người đó.
4 - 3
Tham gia bảo hiểm bắt buộc
Các loại bảo hiểm bắt buộc áp dụng đối với lao động nước ngoài như sau.
Loại
Từ 01/12/2018 đến 31/12/2021
Từ 01/01/2022 trở đi
Người sử dụng lao động đóng
Người lao động đóng
Tổng cộng
Người sử dụng lao động đóng
Người lao động đóng
Tổng cộng
Phí bảo hiểm xã hội (bao gồm bảo hiểm tai nạn lao động)
3,5%
Không
3,5%
17,5%
8%
25,5%
※Trường hợp lao động nước ngoài ký hợp đồng lao động với nhiều người sử dụng lao động, chỉ hợp đồng lao động đầu tiên phát sinh nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội của cả người lao động và người sử dụng lao động; các hợp đồng lao động sau đó không phải đóng bảo hiểm xã hội. Tuy nhiên, đối với bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, mọi người sử dụng lao động đều phải đóng phí bảo hiểm cho hợp đồng lao động đã ký kết.
※Khi về nước, người hưởng lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng có thể ủy quyền cho người khác nhận thay lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội. Nếu có nguyện vọng, cũng có thể nhận trợ cấp một lần.
4 - 4
Thời giờ làm việc, nghỉ ngơi
① Thời giờ làm việc
Thời giờ làm việc bình thường
Quy định về thời giờ làm việc bình thường là người sử dụng lao động chỉ được yêu cầu người lao động làm việc không quá 8 giờ trong 1 ngày và không quá 48 giờ trong 1 tuần. Người sử dụng lao động phải quy định và thông báo thời giờ làm việc cho người lao động theo ngày hoặc theo tuần. Trường hợp tính theo tuần, thời giờ làm việc không được vượt quá 10 giờ trong 1 ngày và 48 giờ trong 1 tuần. Ngoài ra, pháp luật khuyến khích áp dụng chế độ làm việc 40 giờ/tuần.
② Làm thêm giờ
Làm thêm giờ là thời gian làm việc ngoài thời giờ làm việc bình thường và phải được sự đồng ý của người lao động. Số giờ làm thêm bị giới hạn không quá 12 giờ/ngày, 30 giờ/tháng và 200 giờ/năm; đối với một số công việc, được phép làm thêm tới 300 giờ/năm. Trong trường hợp khẩn cấp, có ngoại lệ không áp dụng giới hạn giờ làm thêm.
③ Thời giờ nghỉ ngơi
Đối với ca làm việc từ 6 đến 8 tiếng, người lao động phải được nghỉ giữa giờ ít nhất 30 phút; nếu làm ca đêm, thời gian nghỉ giữa giờ là 45 phút. Trường hợp làm việc theo ca, phải bảo đảm khoảng cách nghỉ ít nhất 12 giờ trước khi bước vào ca làm việc tiếp theo.
④ Nghỉ hằng tuần
Người lao động phải được nghỉ liên tục 24 giờ mỗi tuần; trong một số trường hợp đặc biệt, phải bảo đảm trung bình ít nhất 4 ngày nghỉ mỗi tháng.
⑤ Ngày lễ, Tết
Người lao động được nghỉ hưởng nguyên lương 10 ngày lễ, Tết trong năm; ngày cụ thể có thể thay đổi theo từng năm, bao gồm Tết Dương lịch và Tết Âm lịch.
⑥ Tăng thêm ngày phép năm
Cứ mỗi 5 năm làm việc liên tục cho cùng một người sử dụng lao động, người lao động được cộng thêm 1 ngày phép năm.
⑦ Tiền lương làm thêm giờ
Tiền lương làm thêm giờ phải được trả với mức ít nhất 150% vào ngày thường, 200% vào ngày nghỉ hằng tuần, và từ 300% trở lên vào ngày lễ, Tết có hưởng lương. Đối với làm việc ban đêm, phải trả thêm ít nhất 30%.