Những quy định và vấn đề thực tiễn cần nắm khi đầu tư mới vào dự án nhà máy điện mặt trời tại Việt Nam
3. Giá mua bán điện
4. Quy trình triển khai dự án nhà máy điện mặt trời (trường hợp đầu tư mới)
5. Các ưu đãi đầu tư đối với dự án điện mặt trời
Khi cân nhắc đầu tư mới vào dự án nhà máy điện mặt trời tại Việt Nam, do nhiều chế định pháp luật đan xen phức tạp — thủ tục cấp phép, sử dụng đất, hợp đồng mua bán điện (PPA), cơ chế giá, quy định về vốn đầu tư nước ngoài — nên việc rà soát pháp lý kỹ lưỡng trước khi triển khai là điều không thể thiếu. Bài viết này, do luật sư người Việt Nam giàu kinh nghiệm thực tiễn biên soạn, sẽ trình bày rõ ràng các điểm quy định mà nhà đầu tư nước ngoài cần lưu ý, các vướng mắc điển hình thường gặp và tiêu chí lựa chọn mô hình đầu tư, dựa trên các văn bản pháp luật mới nhất tính đến năm 2024. Chúng tôi đã tham gia hỗ trợ nhiều dự án năng lượng tái tạo, đồng hành cùng các doanh nghiệp Nhật Bản triển khai dự án dưới nhiều hình thức đa dạng như điện mặt trời quy mô lớn (mega solar), điện mặt trời áp mái, mô hình IPP... Chúng tôi hỗ trợ toàn diện từ xin cấp phép, thu xếp đất đai, rà soát hợp đồng cho đến thiết kế mô hình liên doanh. Bài viết này phù hợp với những ai đang tìm hiểu về đầu tư điện mặt trời tại Việt Nam, hợp đồng PPA tại Việt Nam, hay quy định về vốn đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực năng lượng tái tạo.
Dự án nhà máy điện mặt trời được phân thành hai loại: dự án đấu nối vào lưới điện quốc gia và dự án điện mặt trời áp mái. Bài viết này đề cập đến loại thứ nhất — dự án nhà máy điện mặt trời đấu nối vào lưới điện quốc gia.
1. Quy định về vốn đầu tư nước ngoài đối với dự án nhà máy điện mặt trời tại Việt Nam
(1) Trong lĩnh vực điện mặt trời tại Việt Nam, không có hạn chế về vốn đầu tư nước ngoài
đối với nhà đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Các chủ thể này được đối xử tương đương doanh nghiệp trong nước, có thể thành lập pháp nhân với 100% vốn góp để thực hiện dự án nhà máy điện mặt trời, hoặc nhận chuyển nhượng thông qua hình thức M&A.
(2) Quy định đối với các lĩnh vực điện lực khác ngoài phát điện
Trong lĩnh vực điện lực, các lĩnh vực khác ngoài phát điện dưới đây có sự hạn chế.
Lĩnh vực điện lực
Đối tượng được phép hoạt động
Phát điện
Được phép 100% vốn nước ngoài, trừ việc xây dựng, vận hành thủy điện đa mục tiêu và nhà máy điện hạt nhân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng về kinh tế - xã hội.
Truyền tải điện
Độc quyền nhà nước
Điều độ hệ thống điện quốc gia
Độc quyền nhà nước
Phân phối điện
Được phép 100% vốn nước ngoài (phải ký hợp đồng mua bán điện với EVN).
Bán buôn, bán lẻ điện
Một phần độc quyền của EVN.
Một phần được tự do hóa (về thị trường DPPA, tham khảo Nghị định số 80/2024/NĐ-CP ngày 3/7/2024).
Hoạt động tư vấn chuyên môn trong lĩnh vực điện lực
Được phép 100% vốn nước ngoài.
2. Hình thức và mô hình đầu tư
Khi thực hiện đầu tư mới hoặc M&A đối với dự án nhà máy điện mặt trời, các mô hình phổ biến như sau.
Số thứ tự
Hình thức triển khai dự án
1
Tự phát triển (nhà máy điện độc lập - IPP)
100% vốn nước ngoài hoặc liên doanh
2
M&A
1. Mua cổ phần hoặc phần vốn góp của doanh nghiệp thực hiện dự án nhà máy điện mặt trời
2. Nhận chuyển nhượng dự án nhà máy điện mặt trời
3
Đầu tư theo hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC)
4
Đầu tư thông qua tài trợ dự án (Project Finance)
5
Đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP)
3. Giá mua bán điện
(1) Trường hợp dự án nhà máy điện mặt trời vận hành thương mại trước ngày 30/6/2019
Giá mua điện đối với nhà máy điện mặt trời đấu nối lưới đã vận hành thương mại trước ngày 30/6/2019 là 2.086 đồng/kWh (chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng). Mức giá này tương đương khoảng 9,35 cent Mỹ/kWh, dựa trên tỷ giá do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố ngày 10/4/2017 (1 USD = 22.316 đồng).
Giá bán điện được điều chỉnh theo biến động tỷ giá giữa đồng Việt Nam và đô la Mỹ.
(2) Trường hợp dự án đấu nối lưới đã được chấp thuận chủ trương đầu tư trước ngày 23/11/2019 và vận hành thương mại trong khoảng thời gian từ 1/7/2019 đến 31/12/2020
Giá điện áp dụng như sau.
Công nghệ điện mặt trời
Giá điện
VNĐ/kWh
Quy đổi tương đương cent Mỹ/kWh
1
Dự án điện mặt trời nổi
1.783
7,69
2
Dự án điện mặt trời mặt đất
1.644
7,09
3
Hệ thống điện mặt trời áp mái
1.943
8,38
(3) Về điều kiện đặc biệt
Tại tỉnh Ninh Thuận, đối với dự án điện mặt trời đấu nối lưới đã được đưa vào quy hoạch phát triển điện lực và vận hành thương mại trước ngày 1/1/2021, chừng nào tổng công suất lũy kế không vượt quá 2.000 MW, giá mua điện được ấn định là 2.086 đồng/kWh (khoảng 9,35 cent Mỹ).
(4) Lưu ý
① Giá mua điện chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng, và được điều chỉnh theo biến động tỷ giá giữa đồng Việt Nam và đô la Mỹ (tức là giá bằng đô la Mỹ cố định, còn giá bằng đồng Việt Nam biến động).
② Đối với các dự án không đáp ứng các điều kiện nêu trên, giá điện sẽ được xác định theo cơ chế cạnh tranh (DPPA). Khung pháp lý cơ bản cho DPPA đã được thiết lập theo Nghị định số 80/2024/NĐ-CP ngày 3/7/2024, tuy nhiên các vấn đề liên quan đến vận hành thực tế có thể sẽ tiếp tục phát sinh trong thời gian tới.
③ Mức giá nêu trên áp dụng cho dự án có hiệu suất tấm pin mặt trời từ 16% trở lên, hoặc hiệu suất module từ 15% trở lên.
④ Thời hạn hợp đồng mua bán điện (PPA) là 20 năm kể từ ngày vận hành thương mại.
4. Quy trình triển khai dự án nhà máy điện mặt trời (trường hợp đầu tư mới)
Lưu ý quan trọng về thủ tục
(1) Thủ tục liên quan đến đầu tư
① Lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi (Pre-FS) và phê duyệt đề xuất dự án
Để triển khai dự án nhà máy điện mặt trời, trước tiên cần lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi (Pre-FS) của dự án. Trên cơ sở đó, lập hồ sơ đề xuất dự án để xin chấp thuận chủ trương đầu tư và nộp cho chính quyền địa phương, Quốc hội hoặc Chính phủ (cơ quan tiếp nhận khác nhau tùy theo quy mô dự án).
【Về việc phê duyệt đề xuất dự án】
Quy trình đề xuất dự án là quá trình trình bày ý định đầu tư và xin chấp thuận chủ trương đầu tư đối với chính quyền địa phương, Quốc hội hoặc Chính phủ (cơ quan có thẩm quyền phê duyệt khác nhau tùy theo quy mô dự án). Ở giai đoạn này, nhà đầu tư nước ngoài hoặc doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (sau đây gọi là nhà đầu tư) phải nộp hồ sơ đề xuất dự án (bao gồm báo cáo nghiên cứu tiền khả thi và đề xuất sử dụng đất), cũng như các tài liệu chứng minh năng lực tài chính, kinh nghiệm và năng lực kỹ thuật để thực hiện dự án cho cơ quan có thẩm quyền.
※ Tùy theo nội dung đề xuất và quy định của từng địa phương, nhà đầu tư có thể phải trình bày, thuyết minh về đề xuất và năng lực của mình trước chính quyền địa phương hoặc cơ quan liên quan.
② Việc cập nhật vào quy hoạch phát triển điện lực, hoặc xác nhận sự phù hợp với quy hoạch phát triển điện lực
Quy hoạch trong lĩnh vực điện lực được chia thành hai loại: (1) Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia (hiện nay là Quy hoạch điện VIII đang có hiệu lực) và (2) Quy hoạch phát triển điện lực địa phương. Tất cả các dự án phát điện đều phải phù hợp với quy hoạch này. Nếu chưa được đưa vào quy hoạch, cần thực hiện thủ tục bổ sung quy hoạch.
Về nguyên tắc, các nguồn điện quy mô lớn (công suất trên 50MW) được đưa vào Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia, còn các nguồn điện quy mô vừa và nhỏ (công suất từ 50MW trở xuống) được đưa vào Quy hoạch phát triển điện lực địa phương.
Trước khi đầu tư vào dự án nhà máy điện mặt trời tại Việt Nam, nhà đầu tư cần kiểm tra định hướng cơ cấu nguồn điện và quy hoạch lưới điện truyền tải quốc gia theo Quy hoạch điện VIII cho giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, từ đó xây dựng đề xuất phù hợp.
Việc cập nhật vào quy hoạch điện quốc gia được thực hiện thông qua việc Cục Điện lực xem xét hồ sơ, báo cáo Bộ trưởng Bộ Công Thương để trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Việc cập nhật vào quy hoạch điện địa phương được thực hiện thông qua Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
※ Tuy nhiên, dù theo thủ tục nào, đều cần có sự chấp thuận của Bộ Công Thương; do đó, ngay cả khi thực hiện qua đầu mối Ủy ban nhân dân cấp tỉnh để cập nhật vào quy hoạch địa phương, vẫn cần có sự trao đổi, phối hợp với Bộ Công Thương.
Việc cập nhật quy hoạch phát triển điện lực đòi hỏi phải đánh giá nhiều yếu tố như nhu cầu điện, tác động đến lưới truyền tải, phương thức đấu nối..., do đó thường mất nhiều thời gian. Thông thường, thủ tục này mất khoảng 6-8 tháng ở cấp địa phương và 10-12 tháng ở cấp quốc gia.
③ Thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư
Tùy theo quy mô dự án, cơ quan có thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư được chia thành 3 cấp: (1) Quốc hội, (2) Thủ tướng Chính phủ, (3) Ủy ban nhân dân cấp tỉnh/thành phố. Đối với các dự án liên quan đến điện mặt trời có nhu cầu Nhà nước giao đất hoặc mặt nước, cho thuê đất hoặc mặt nước, cần được Ủy ban nhân dân cấp tỉnh/thành phố chấp thuận chủ trương đầu tư.
Ngoài ra, đối với các dự án đầu tư được thực hiện trong khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế mà đã phù hợp với quy hoạch đã được phê duyệt, thì Ban Quản lý khu vực đó sẽ là cơ quan chấp thuận chủ trương đầu tư.
Trong toàn bộ quy trình thủ tục dự án, việc được chấp thuận chủ trương đầu tư là bước quan trọng nhất, và là điều kiện tiên quyết để tiến hành các thủ tục tiếp theo. Thông thường, quá trình chấp thuận chủ trương đầu tư mất khoảng 5-6 tháng. Trong đó, việc chứng minh năng lực tài chính (xác nhận bảo lãnh từ ngân hàng hoặc tổ chức tài chính) thường mất khá nhiều thời gian, có thể từ 2-3 tháng (tùy thuộc vào năng lực của nhà đầu tư).
※ Tuy nhiên, khác với dự án nhiệt điện hoặc điện khí, dự án điện mặt trời không yêu cầu bảo lãnh của Chính phủ khi huy động vốn, nên việc thu xếp vốn thường dễ dàng hơn.
Sau khi được chấp thuận chủ trương đầu tư, nhà đầu tư sẽ xin cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC) và thành lập doanh nghiệp để thực hiện dự án. Quá trình này mất khoảng 1 tháng.
(2) Thủ tục liên quan đến đất đai
① Để có được đất hoặc mặt nước phục vụ triển khai dự án, nhà đầu tư có thể được Nhà nước giao đất, mặt nước hoặc cho thuê đất, mặt nước, hoặc nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, mặt nước từ tổ chức đang có quyền sử dụng để thực hiện dự án.
※ Trường hợp nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, mặt nước để thực hiện dự án thì không cần thực hiện thủ tục xin giao đất/cho thuê đất hay thủ tục bồi thường, giải phóng mặt bằng, mà thay vào đó chỉ cần thực hiện thủ tục chuyển đổi mục đích sử dụng đất, mặt nước (nếu cần thiết) và thủ tục thay đổi thông tin trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc giấy phép sử dụng mặt nước.
② Trường hợp được Nhà nước giao đất, mặt nước hoặc cho thuê đất, mặt nước, trước tiên cần được Ủy ban nhân dân chấp thuận nhu cầu sử dụng đất. Sau khi được chấp thuận chủ trương đầu tư, nhà đầu tư ký hợp đồng đặt cọc để bảo đảm thực hiện dự án có sử dụng đất với Sở Kế hoạch và Đầu tư (thuộc Ủy ban nhân dân). Theo quy định của Luật Đầu tư năm 2020, mức đặt cọc là từ 1% đến 3% vốn đầu tư của dự án. Theo Nghị định số 31/2021/NĐ-CP ngày 26/3/2021, tỷ lệ đặt cọc được áp dụng như sau:
Đối với phần vốn đến 300 tỷ đồng: tỷ lệ đặt cọc là 3%
Đối với phần vốn trên 300 tỷ đồng đến 1.000 tỷ đồng: tỷ lệ đặt cọc là 2%
Đối với phần vốn trên 1.000 tỷ đồng: tỷ lệ đặt cọc là 1%
③ Đối với dự án đầu tư điện mặt trời, theo quy định tại Nghị định số 31/2021/NĐ-CP ngày 26/3/2021, do thuộc lĩnh vực ưu đãi đầu tư đặc biệt nên mức đặt cọc được giảm 50%.
④ Sau khi hoàn tất thủ tục đặt cọc, nhà đầu tư phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường để có được quyết định thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng, và tiến hành quá trình bồi thường, giải phóng mặt bằng. Đơn giá bồi thường, giải phóng mặt bằng được thực hiện theo quyết định thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng của Ủy ban nhân dân.
※ Tuy nhiên, ngoài đơn giá chính thức nêu trên, trên thực tế nhà đầu tư thường phải đàm phán với người dân bị thu hồi đất và xây dựng thêm các biện pháp hỗ trợ riêng để bảo đảm giá trị đất được bồi thường tương đương với giá thị trường tại thời điểm thu hồi.
(3) Thủ tục liên quan đến xây dựng
① Các dự án có hoạt động xây dựng được phân loại thành dự án cấp quốc gia, dự án nhóm A, nhóm B, nhóm C tùy theo quy mô, tính chất dự án và loại công trình xây dựng trong dự án.
Ví dụ, đối với dự án thuộc nhóm A, trước khi xin quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư, cần phải được phê duyệt thiết kế cơ sở trong báo cáo Pre-FS. Cơ quan có thẩm quyền phê duyệt là Sở Xây dựng thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
② Vì dự án điện mặt trời thuộc loại dự án đầu tư xây dựng, nên khi triển khai dự án phải tuân thủ các quy định của Luật Xây dựng, trong đó đặc biệt phải tuân thủ thủ tục chuyên môn về đánh giá tác động môi trường. Theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, dự án nhà máy điện mặt trời có thể phải lập báo cáo đánh giá sơ bộ tác động môi trường và báo cáo đánh giá tác động môi trường (tùy theo quy mô dự án).
Thủ tục lập và thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường thường mất nhiều thời gian, đặc biệt là khâu thu thập số liệu quan trắc tại địa điểm thực hiện dự án. Thông thường, kể từ khi hoàn thành báo cáo đến khi được phê duyệt mất khoảng 3-5 tháng.
(4) Thủ tục liên quan đến bán điện
Quá trình đàm phán PPA (hợp đồng mua bán điện) phụ thuộc rất nhiều vào kế hoạch và lịch trình của EVN (Tập đoàn Điện lực Việt Nam), nên nhà đầu tư khó có thể chủ động thúc đẩy tiến trình đàm phán PPA. Tuy nhiên, việc đàm phán và đạt được thỏa thuận PPA có thể được thực hiện song song với các thủ tục về xây dựng và đất đai. Thông thường, quá trình đàm phán và thỏa thuận PPA mất khoảng 8-12 tháng.
Về thủ tục đàm phán PPA, xin vui lòng tham khảo mục 【Thủ tục liên quan đến hợp đồng mua bán điện với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN)】.
5. Các ưu đãi đầu tư đối với dự án điện mặt trời
Theo Điều 16 Luật Đầu tư năm 2020, lĩnh vực năng lượng tái tạo được xác định thuộc diện ưu đãi đầu tư. Nhà đầu tư tự xác định ưu đãi đầu tư và đề nghị áp dụng; các ưu đãi này được ghi nhận tại Quyết định chủ trương đầu tư, Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, hoặc văn bản riêng của cơ quan thuế, tài chính, hải quan.
Theo Nghị định số 31/2021/NĐ-CP ngày 26/3/2021, hoạt động sản xuất năng lượng tái tạo được xếp vào lĩnh vực ưu đãi đầu tư đặc biệt, theo đó nhà đầu tư được hưởng các ưu đãi cụ thể sau đây.
(1) Ưu đãi về đặt cọc
Như đã nêu trên, được giảm 50% mức đặt cọc.
(2) Ưu đãi về thuế
Hàng hóa nhập khẩu để tạo tài sản cố định của dự án được miễn thuế nhập khẩu. Nguyên liệu, vật tư, linh kiện trong nước chưa sản xuất được cũng được miễn thuế nhập khẩu trong thời hạn 5 năm kể từ khi bắt đầu sản xuất.
Đối với thuế thu nhập doanh nghiệp của dự án đầu tư mới, áp dụng thuế suất ưu đãi 10% trong 15 năm; miễn thuế trong 4 năm đầu và giảm 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo.
(3) Tiền thuê đất/mặt nước
Được miễn tiền thuê đất, mặt nước trong thời gian xây dựng cơ bản theo dự án đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, nhưng tối đa không quá 3 năm kể từ ngày có quyết định cho thuê đất, mặt nước.
Đối với dự án thuộc lĩnh vực ưu đãi đầu tư, được miễn tiền thuê đất thêm 3 năm sau khi kết thúc thời gian xây dựng cơ bản.
Đối với dự án đầu tư tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, được miễn tiền thuê đất 7 năm.
Đối với dự án đầu tư tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, hoặc dự án thuộc lĩnh vực ưu đãi đầu tư đặc biệt, được miễn tiền thuê đất 11 năm.
Đối với dự án đầu tư tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn và đồng thời thuộc lĩnh vực ưu đãi đầu tư đặc biệt, được miễn tiền thuê đất 15 năm.
(Thông thường, đối với đầu tư dự án điện mặt trời, mức ưu đãi phổ biến được áp dụng là miễn tiền thuê đất trong 3 năm sau khi kết thúc thời gian xây dựng cơ bản.)
Ghi chú:
Trường hợp dự án điện mặt trời có quy mô vốn đầu tư từ 30.000 tỷ đồng trở lên và giải ngân tối thiểu 10.000 tỷ đồng trong thời hạn 3 năm kể từ ngày cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hoặc ngày chấp thuận chủ trương đầu tư, thì được áp dụng ưu đãi đầu tư đặc biệt theo Quyết định số 29/2021/QĐ-TTg ngày 6/10/2021. Cụ thể như sau.
Ưu đãi thuế:
Thuế suất ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp là 9%, áp dụng trong 30 năm. Miễn thuế trong 5 năm, giảm 50% số thuế phải nộp trong 10 năm tiếp theo.
Tiền thuê đất/mặt nước:
Được miễn tiền thuê đất, mặt nước trong 18 năm, và giảm 55% cho thời gian còn lại.