Rút lui khỏi Việt Nam thông qua M&A: Phương thức, trình tự và những lưu ý để thành công

01 - Các phương thức rút lui thông qua M&A

Rút lui thông qua M&A có hai phương thức: (1) chuyển nhượng hoạt động kinh doanh, hoặc (2) chuyển nhượng phần vốn góp/cổ phần của công ty. Đây được coi là biện pháp rút lui hiệu quả nhất. Nhưng để tìm được bên nhận chuyển nhượng tiềm năng, cần đáp ứng ít nhất một trong các điều kiện:

• Hoạt động kinh doanh của công ty có khả năng cải thiện và có triển vọng phát triển
• Công ty sở hữu tài sản hoặc quyền đặc biệt (ví dụ: giấy phép riêng biệt khó xin cấp, hoặc nguồn nhân lực chất lượng cao)
• Có tài sản chưa được khai thác nhưng có tiềm năng phát triển (ví dụ: bất động sản hoặc động sản khác)
• Không tồn tại hành vi gian dối nghiêm trọng hay vấn đề pháp lý lớn
• Có một lợi thế nào đó so với các công ty khác (ví dụ: giá trị thương hiệu...)

Bên rút lui qua M&A về danh nghĩa là bên bán trong một giao dịch M&A thông thường, nhưng vị thế có phần khác. Những khác biệt lớn nhất giữa M&A rút lui và M&A thông thường:

• M&A thông thường: hai bên đàm phán trên vị thế ngang bằng. Bên bán với mục đích rút lui thường ưu tiên việc bán được hoạt động kinh doanh hoặc pháp nhân - nên thường ở vị thế yếu hơn trong đàm phán.
• Do chi phí vận hành phát sinh liên tục, bên bán nhiều trường hợp không có đủ thời gian chờ đợi - có xu hướng rút ngắn quy trình và hoàn tất càng sớm càng tốt.
• M&A thông thường đàm phán dựa trên giá thị trường theo định giá công ty/hoạt động kinh doanh; còn với mục đích rút lui, bên bán thường bất lợi trong định giá và phụ thuộc vào phán đoán của bên mua.

02 - Các phương thức bổ trợ

Tìm đối tác M&A hoặc quyết định phương thức rút lui thường mất nhiều thời gian - trong khi tình hình kinh doanh xấu đi, việc duy trì phát sinh chi phí vận hành hàng ngày. Để đối phó, có thể xem xét theo trình tự:

• (1) Tạm ngừng hoạt động của công ty: để chuẩn bị, có thể thực hiện các biện pháp giảm dòng tiền như xử lý quan hệ lao động, chấm dứt hợp đồng thuê
• (2) Quyết định rút lui và xem xét phương thức rút lui: quyết định tiếp tục kinh doanh hay rút lui, và xem xét phương thức cụ thể
• (3) Chuyển sang bước tiếp theo: tiến hành thủ tục thực tế theo phương thức đã quyết định

"Lưu ý" về tạm ngừng hoạt động:

• Thời hạn tạm ngừng tối đa là 12 tháng cho mỗi lần đăng ký; hết thời hạn cần thực hiện gia hạn
• Trong thời gian tạm ngừng: không cần kê khai thuế, nhưng phải hoàn tất kiểm toán kế toán trước khi tạm ngừng
• Giải thể công ty sau khi tạm ngừng: phải thực hiện riêng thủ tục giải thể
• Trong thời gian tạm ngừng, tài khoản ngân hàng vẫn hoạt động và có thể nhận tiền vào - nhưng có thể phát sinh yêu cầu xử lý về kế toán, thuế

Ngoài ra, cũng có thể xem xét phương thức làm chấm dứt sự tồn tại của công ty thông qua tái cơ cấu doanh nghiệp: chia, tách hoặc sáp nhập công ty - trường hợp này cũng tham khảo quy trình M&A thông thường.

03 - Trình tự rút lui thông qua M&A

(1) Quyết định nội bộ của công ty

Thủ tục ra quyết định khác nhau tùy loại hình công ty và quy định của điều lệ: công ty trách nhiệm hữu hạn - quyết định dựa trên cuộc họp Hội đồng thành viên hoặc sự đồng thuận của các thành viên góp vốn; công ty cổ phần - quyết định thông qua Đại hội đồng cổ đông.

(2) Đề nghị với bên mua tiềm năng

• Dù đã quyết định rút lui ở cấp độ nhà đầu tư, không ít công ty vẫn giữ bí mật việc rút lui để tránh gây lo lắng cho các bên liên quan - cần cân nhắc nghiêm túc cả phương thức đề nghị lẫn việc bảo mật thông tin.
• Về nguyên tắc, có thể đề nghị với bên mua tiềm năng sau khi công ty đã ra quyết định (riêng công ty liên doanh: xem mục 04 dưới đây).
• Kinh nghiệm đáng chú ý: với hoạt động kinh doanh sử dụng công nghệ hoặc bí quyết của Nhật Bản - dù công ty đang lỗ, vẫn có nhiều trường hợp doanh nghiệp địa phương sau khi nhận chuyển nhượng có thể cải thiện tình hình qua cải thiện cơ chế quản lý. Vì vậy, tiếp cận doanh nghiệp địa phương của Việt Nam được cho là hiệu quả hơn (không khuyến khích tiếp cận cùng loại nhà đầu tư nước ngoài, vì có khả năng lặp lại cùng một vấn đề). Muốn tìm doanh nghiệp địa phương: liên hệ với ngân hàng địa phương hoặc văn phòng luật sư tại Việt Nam sẽ hiệu quả hơn.

(3) Đàm phán điều kiện chuyển nhượng, ký kết hợp đồng chuyển nhượng

Đàm phán tiến hành tham khảo quy trình M&A thông thường, nhưng cần lưu ý các yêu cầu đặc thù đặt ra khi thực hiện với mục đích rút lui.

(4) Thủ tục hoàn tất giao dịch (Closing)

Tiến hành theo quy trình M&A thông thường để tham khảo.

04 - Những lưu ý khi rút lui thông qua M&A đối với công ty liên doanh

• Hợp đồng liên doanh được ưu tiên áp dụng hàng đầu - các điều kiện, việc điều chỉnh và thủ tục rút lui cần thực hiện theo hợp đồng liên doanh. (Trường hợp có mâu thuẫn giữa hợp đồng liên doanh và điều lệ công ty: cần tách bạch và xử lý riêng mối quan hệ giữa các nhà đầu tư với nhau, và mối quan hệ giữa nhà đầu tư với công ty.)
• Công ty liên doanh là công ty TNHH hai thành viên trở lên hoặc công ty cổ phần - trước khi tìm kiếm bên mua tiềm năng, cần thực hiện thủ tục, điều chỉnh nội bộ:
  • Công ty TNHH hai thành viên trở lên: phải chào bán cho thành viên góp vốn còn lại theo cùng điều kiện, tương ứng với tỷ lệ phần vốn góp. Nếu trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày chào bán mà thành viên còn lại không có phản hồi đồng ý - có thể chào bán cho bên thứ ba theo cùng điều kiện.
  • Công ty cổ phần: trong thời hạn 3 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (ERC), nếu cổ đông sáng lập chuyển nhượng cổ phần cho người không phải là cổ đông sáng lập - phải được Đại hội đồng cổ đông thông qua việc chuyển nhượng đó.