Rút lui khỏi Việt Nam thông qua M&A: Phương thức, trình tự và những lưu ý để thành công

Bài viết trình bày, dựa trên kinh nghiệm hỗ trợ phong phú của luật sư người Việt Nam, phương thức sử dụng M&A (chuyển nhượng vốn góp/cổ phần) để rút lui khỏi pháp nhân tại Việt Nam cùng trình tự thực hiện, cũng như các lưu ý thực tiễn về thẩm định pháp lý (due diligence), đàm phán hợp đồng, xử lý về thuế. Bài viết cung cấp những tư vấn cụ thể nhằm giảm thiểu rủi ro pháp lý, rủi ro thuế và thực hiện việc rút lui một cách suôn sẻ. Chúng tôi có nhiều kinh nghiệm hỗ trợ doanh nghiệp Nhật Bản thực hiện M&A rút lui khỏi Việt Nam, có thế mạnh trong việc hỗ trợ trọn gói từ lựa chọn phương án mua bán, soạn thảo hợp đồng chuyển nhượng, báo cáo cơ quan có thẩm quyền cho đến tối ưu hóa thuế.

01 - Các phương thức rút lui thông qua M&A

Rút lui thông qua M&A có hai phương thức: (1) chuyển nhượng hoạt động kinh doanh, hoặc (2) chuyển nhượng phần vốn góp/cổ phần của công ty.

Như đã nêu trong bài viết [Về các phương thức rút lui khỏi Việt Nam], rút lui thông qua M&A được coi là biện pháp hiệu quả nhất. Tuy nhiên, để tìm được bên nhận chuyển nhượng tiềm năng, cần đáp ứng ít nhất một trong các điều kiện sau đây.

Hoạt động kinh doanh của công ty có khả năng cải thiện và có triển vọng phát triển
Công ty sở hữu tài sản hoặc quyền đặc biệt (ví dụ: có giấy phép riêng biệt khó xin cấp hoặc có nguồn nhân lực chất lượng cao)
Có tài sản chưa được khai thác nhưng có tiềm năng phát triển (ví dụ: bất động sản hoặc động sản khác)
Không tồn tại hành vi gian dối nghiêm trọng hay vấn đề pháp lý lớn
Có một lợi thế nào đó so với các công ty khác (ví dụ: giá trị thương hiệu, v.v.)

Bên rút lui thông qua M&A được coi là bên bán trong một giao dịch M&A thông thường. Tuy nhiên, với mục đích rút lui, vị thế của bên này có phần khác so với một giao dịch M&A thông thường. Dù vậy, M&A với mục đích rút lui vẫn có thể tham khảo quy trình M&A thông thường, vui lòng xem thêm tại mục [Quy trình M&A].

Những khác biệt lớn nhất giữa M&A với mục đích rút lui và M&A thông thường là như sau.

Trong M&A thông thường, hai bên có thể đàm phán trên vị thế ngang bằng. Trong khi đó, bên bán với mục đích rút lui thường ưu tiên việc bán được hoạt động kinh doanh hoặc pháp nhân, nên thường ở vị thế yếu hơn trong đàm phán.
Ngoài ra, so với M&A thông thường, do các lý do liên quan đến chi phí vận hành, bên bán trong nhiều trường hợp không có đủ thời gian để chờ đến khi quyết định được việc M&A, nên có xu hướng rút ngắn quy trình và hoàn tất càng sớm càng tốt.
Trong M&A thông thường, việc đàm phán được thực hiện dựa trên giá thị trường, căn cứ vào định giá công ty hoặc hoạt động kinh doanh; còn với mục đích rút lui, bên bán thường ở vị thế bất lợi trong việc định giá và thường phải phụ thuộc vào phán đoán của bên mua.

02 - Các phương thức bổ trợ

Việc tìm đối tác M&A hoặc quyết định phương thức rút lui khỏi hoạt động kinh doanh thường mất nhiều thời gian, nhưng nếu tình hình kinh doanh đang xấu đi, việc tiếp tục duy trì sẽ phát sinh chi phí vận hành hàng ngày. Để đối phó với tình huống này, có thể xem xét các phương thức sau đây.

(1) Tạm ngừng hoạt động của công ty

Để chuẩn bị cho việc tạm ngừng hoạt động, có thể thực hiện các biện pháp giảm bớt dòng tiền như xử lý quan hệ lao động, chấm dứt hợp đồng thuê.

(2) Quyết định rút lui và xem xét phương thức rút lui

Quyết định tiếp tục kinh doanh hay rút lui, và xem xét phương thức cụ thể trong trường hợp rút lui.

(3) Chuyển sang bước tiếp theo

Tiến hành thủ tục thực tế theo phương thức rút lui đã quyết định.

"Lưu ý"

Thời hạn tạm ngừng hoạt động tối đa là 12 tháng cho mỗi lần đăng ký. Khi hết thời hạn này, cần thực hiện gia hạn.
Trong thời gian tạm ngừng hoạt động, không cần kê khai thuế, nhưng phải hoàn tất kiểm toán kế toán trước khi tạm ngừng.
Trường hợp giải thể công ty sau khi tạm ngừng hoạt động, phải thực hiện riêng thủ tục giải thể.
Trong thời gian tạm ngừng hoạt động, tài khoản ngân hàng vẫn hoạt động và có thể nhận tiền vào. Tuy nhiên, có thể phát sinh yêu cầu xử lý về kế toán, thuế.

Ngoài ra, cũng có thể xem xét phương thức làm chấm dứt sự tồn tại của công ty thông qua tái cơ cấu doanh nghiệp như chia, tách hoặc sáp nhập công ty. Trường hợp này cũng có thể tham khảo quy trình M&A thông thường.

03 - Trình tự rút lui thông qua M&A

(1) Quyết định nội bộ của công ty

Thủ tục ra quyết định khác nhau tùy theo loại hình công ty (công ty trách nhiệm hữu hạn hay công ty cổ phần) và quy định của điều lệ công ty. Trình tự chung như sau.

Đối với công ty trách nhiệm hữu hạn: Quyết định dựa trên cuộc họp Hội đồng thành viên hoặc sự đồng thuận của các thành viên góp vốn
Đối với công ty cổ phần: Quyết định thông qua Đại hội đồng cổ đông

(2) Đề nghị với bên mua tiềm năng

Dù đã quyết định rút lui ở cấp độ nhà đầu tư, không ít công ty vẫn giữ bí mật việc rút lui để tránh gây lo lắng cho các bên liên quan của công ty. Do đó, cần cân nhắc, xử lý nghiêm túc cả về phương thức đề nghị với bên mua tiềm năng lẫn việc bảo mật thông tin.
Về nguyên tắc, có thể đề nghị với bên mua tiềm năng sau khi công ty đã ra quyết định, tuy nhiên vui lòng xem thêm mục [3. Những lưu ý khi rút lui thông qua M&A đối với công ty liên doanh] dưới đây.
Đối với hoạt động kinh doanh sử dụng công nghệ hoặc bí quyết nào đó của Nhật Bản, dù bản thân công ty đang lỗ, vẫn có nhiều trường hợp doanh nghiệp địa phương sau khi nhận chuyển nhượng hoạt động kinh doanh/công ty đó có thể cải thiện tình hình kinh doanh thông qua cải thiện cơ chế quản lý, v.v. Do đó, việc tiếp cận doanh nghiệp địa phương của Việt Nam được cho là hiệu quả hơn (không khuyến khích tiếp cận cùng loại nhà đầu tư nước ngoài, vì có khả năng lặp lại cùng một vấn đề). Nếu muốn tìm doanh nghiệp địa phương Việt Nam, nên liên hệ với ngân hàng địa phương hoặc văn phòng luật sư tại Việt Nam sẽ hiệu quả hơn.

(3) Đàm phán điều kiện chuyển nhượng, ký kết hợp đồng chuyển nhượng

Việc đàm phán được tiến hành tham khảo quy trình M&A thông thường, nhưng cần lưu ý các yêu cầu đặc thù đặt ra khi thực hiện với mục đích rút lui.

(4) Thủ tục hoàn tất giao dịch (Closing)

Tiến hành theo quy trình M&A thông thường để tham khảo.

04 - Những lưu ý khi rút lui thông qua M&A đối với công ty liên doanh

Trường hợp rút lui thông qua M&A đối với công ty liên doanh, cần lưu ý các điểm sau đây.

Hợp đồng liên doanh được ưu tiên áp dụng hàng đầu, do đó các điều kiện, việc điều chỉnh và thủ tục liên quan đến việc rút lui cần được thực hiện theo hợp đồng liên doanh.

(Trường hợp có sự mâu thuẫn giữa hợp đồng liên doanh và điều lệ công ty, cần tách bạch và xử lý riêng mối quan hệ giữa các nhà đầu tư với nhau, và mối quan hệ giữa nhà đầu tư với công ty)

Công ty liên doanh là công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên hoặc công ty cổ phần. Do đó, trước khi tìm kiếm bên mua tiềm năng, cần thực hiện các thủ tục, điều chỉnh nội bộ sau đây.
Đối với công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên: phải chào bán cho thành viên góp vốn còn lại theo cùng điều kiện, tương ứng với tỷ lệ phần vốn góp. Nếu trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày chào bán mà thành viên góp vốn còn lại không có phản hồi đồng ý, thì có thể chào bán cho bên thứ ba theo cùng điều kiện.
Đối với công ty cổ phần: trong thời hạn 3 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (ERC), nếu cổ đông sáng lập chuyển nhượng cổ phần của mình cho người không phải là cổ đông sáng lập, phải được Đại hội đồng cổ đông thông qua việc chuyển nhượng cổ phần đó.