Rút lui khỏi Việt Nam: M&A và chấm dứt pháp nhân - Những điểm cần lưu ý để lựa chọn phương thức tối ưu
Bài viết trình bày chi tiết, dựa trên kinh nghiệm thực tiễn của luật sư người Việt Nam, các phương án M&A (chuyển nhượng vốn góp/cổ phần) và thủ tục giải thể, chấm dứt pháp nhân khi rút lui khỏi hoạt động kinh doanh tại Việt Nam, cùng với thủ tục, thời gian cần thiết và rủi ro của từng phương án. Trên cơ sở các vấn đề thực tiễn như thu hồi vốn đầu tư, tối ưu hóa thuế, xử lý lao động, bài viết đưa ra góc nhìn để doanh nghiệp Nhật Bản cân nhắc phương án tối ưu. Chúng tôi có nhiều kinh nghiệm hỗ trợ các dự án liên quan đến rút lui khỏi Việt Nam của doanh nghiệp Nhật Bản, bao gồm hỗ trợ M&A, giải thể pháp nhân, trả lại giấy phép, xử lý về lao động, thuế, kế toán, có thế mạnh trong việc hỗ trợ trọn gói từ giai đoạn ra quyết định kinh doanh đến giai đoạn triển khai thực hiện.
01 - Tổng quan
Việc rút lui khỏi Việt Nam được chia thành hai trường hợp: chấm dứt sự tồn tại của công ty tại địa phương (bao gồm cả công ty một thành viên nước ngoài và công ty liên doanh), và chấm dứt hoạt động kinh doanh tại Việt Nam (hoạt động liên doanh theo hợp đồng BCC hoặc dự án theo phương thức PPP). Đối với việc rút lui khỏi hoạt động kinh doanh, về cơ bản được xử lý bằng cách chấm dứt, hủy bỏ các hợp đồng liên quan đến hoạt động đó (hợp đồng BCC, hợp đồng PPP, hợp đồng liên doanh, v.v.) (* Tuy nhiên, đối với hoạt động theo hợp đồng BCC, còn có thủ tục đóng cửa văn phòng điều hành của hợp đồng BCC).
Lý do rút lui rất đa dạng, nhưng chủ yếu có thể chia thành hai trường hợp sau đây.
i. Rút lui bắt buộc
Bao gồm các trường hợp sau đây.
Thời hạn hoạt động kinh doanh, thời hạn hoạt động của dự án (theo IRC), thời hạn hoạt động của doanh nghiệp (theo ERC) đã kết thúc nhưng không được chấp thuận gia hạn.
Các loại giấy phép của công ty (IRC hoặc ERC) bị thu hồi do vi phạm pháp luật.
Công ty không còn đủ số lượng thành viên tối thiểu theo quy định của pháp luật này trong 6 tháng liên tục và không thực hiện thủ tục chuyển đổi loại hình doanh nghiệp.
ii. Rút lui tự nguyện
Trường hợp công ty tự quyết định rút lui vì lý do tình hình kinh doanh liên tục xấu đi, hoặc phát sinh vướng mắc với công ty liên doanh.
* Bài viết này trình bày về trường hợp thứ nhất (chấm dứt sự tồn tại của công ty tại địa phương) và trường hợp thứ hai (rút lui tự nguyện).
02 - Tổng quan các phương thức rút lui khỏi Việt Nam
Khi rút lui khỏi hoạt động kinh doanh tại Việt Nam, như sơ đồ dưới đây thể hiện, chủ yếu có hai phương thức: (1) rút lui thông qua M&A, và (2) rút lui bằng cách chấm dứt hoạt động kinh doanh. Ngoài ra, bài viết cũng trình bày các phương thức bổ trợ đi kèm với mỗi phương thức.
03 - So sánh rút lui thông qua M&A và rút lui bằng cách chấm dứt pháp nhân
Rút lui thông qua M&A
Giải thể
Phá sản
Ưu điểm
Không phát sinh gánh nặng liên quan đến việc chấm dứt pháp nhân (thời gian, chi phí, v.v.)
So với thủ tục chấm dứt pháp nhân, thủ tục rút lui thông qua M&A đơn giản và nhanh chóng hơn (chỉ cần thực hiện thủ tục thay đổi thành viên góp vốn/cổ đông kèm theo việc chuyển nhượng phần vốn góp/cổ phần là đủ)
Nếu công ty có giá trị, có thể thu được lợi ích kinh tế (khoản đối giá từ việc mua bán)
Ít ảnh hưởng đến các bên liên quan (người lao động, chủ nợ, người mắc nợ)
Không có gánh nặng phải tìm kiếm, đàm phán với bên nhận chuyển nhượng hoạt động kinh doanh/pháp nhân
Có thể thực hiện giải thể theo quyết định của nhà đầu tư (cổ đông) của công ty, không phụ thuộc vào ý chí của chủ nợ
So với thủ tục phá sản, thủ tục giải thể có khả năng thực hiện được cao hơn.
Nếu đáp ứng điều kiện mất khả năng thanh toán, sau khi thực hiện thủ tục sẽ không còn gánh nặng kinh tế nào thêm
Nhược điểm
Có gánh nặng trong việc tìm kiếm bên nhận chuyển nhượng hoạt động kinh doanh/pháp nhân, cũng như đàm phán, trao đổi liên quan đến việc chuyển nhượng đó (tùy trường hợp, nếu không tìm được bên nhận chuyển nhượng phù hợp, buộc phải chuyển sang phương thức rút lui bằng cách chấm dứt pháp nhân)
Có khả năng vẫn phải tiếp tục chịu trách nhiệm (trách nhiệm bồi thường thiệt hại, trách nhiệm đối với bên thứ ba) ngay cả sau khi đã ký kết hợp đồng M&A (tùy thuộc vào các điều khoản của hợp đồng M&A)
Có khả năng cao phải chịu gánh nặng về việc ứng phó thủ tục, chờ đợi trong thời gian dài, chi phí cao, v.v.
Có ảnh hưởng đến các bên liên quan (người lao động, chủ nợ, người mắc nợ) (tùy trường hợp có thể phát sinh khiếu nại từ các bên liên quan hoặc tranh chấp liên quan đến việc chấm dứt các hợp đồng, cần có phương án xử lý)
Có khả năng cao không thể thực hiện phá sản một cách suôn sẻ do đặc thù của chế độ phá sản tại Việt Nam
Có ảnh hưởng đến các bên liên quan (người lao động, chủ nợ, người mắc nợ) (tùy trường hợp có thể phát sinh khiếu nại từ các bên liên quan hoặc tranh chấp liên quan đến việc chấm dứt các hợp đồng, cần có phương án xử lý)
Như trên đã trình bày, mỗi phương thức đều có ưu điểm và nhược điểm riêng. Doanh nghiệp cần cân nhắc kỹ hoạt động kinh doanh của công ty cũng như các mối quan hệ lợi ích khác, để lựa chọn phương thức phù hợp nhất. Nếu lựa chọn sai, có thể dẫn đến việc phải gánh chịu gấp đôi chi phí, gánh nặng.