Rút lui khỏi Việt Nam: M&A và chấm dứt pháp nhân - Những điểm cần lưu ý để lựa chọn phương thức tối ưu

01 - Tổng quan

Việc rút lui khỏi Việt Nam chia thành hai trường hợp: chấm dứt sự tồn tại của công ty tại địa phương (bao gồm công ty một thành viên nước ngoài và công ty liên doanh); và chấm dứt hoạt động kinh doanh tại Việt Nam (hoạt động liên doanh theo hợp đồng BCC hoặc dự án theo phương thức PPP). Với rút lui khỏi hoạt động kinh doanh: về cơ bản xử lý bằng cách chấm dứt, hủy bỏ các hợp đồng liên quan (hợp đồng BCC, PPP, liên doanh...) - riêng hoạt động theo hợp đồng BCC còn có thủ tục đóng cửa văn phòng điều hành của hợp đồng BCC.

Lý do rút lui rất đa dạng, nhưng chia thành hai nhóm:

i. Rút lui bắt buộc

• Thời hạn hoạt động kinh doanh, thời hạn hoạt động của dự án (theo IRC), thời hạn hoạt động của doanh nghiệp (theo ERC) đã kết thúc nhưng không được chấp thuận gia hạn
• Các loại giấy phép của công ty (IRC hoặc ERC) bị thu hồi do vi phạm pháp luật
• Công ty không còn đủ số lượng thành viên tối thiểu theo quy định trong 6 tháng liên tục và không thực hiện thủ tục chuyển đổi loại hình doanh nghiệp

ii. Rút lui tự nguyện

Công ty tự quyết định rút lui vì tình hình kinh doanh liên tục xấu đi, hoặc phát sinh vướng mắc với công ty liên doanh.

* Bài viết này trình bày về trường hợp chấm dứt sự tồn tại của công ty tại địa phương, và rút lui tự nguyện.

02 - Tổng quan các phương thức rút lui khỏi Việt Nam

Khi rút lui khỏi hoạt động kinh doanh tại Việt Nam, có hai phương thức chính: (1) rút lui thông qua M&A (bán công ty cho bên khác), và (2) rút lui bằng cách chấm dứt hoạt động kinh doanh (giải thể hoặc phá sản pháp nhân) - cùng các phương thức bổ trợ đi kèm mỗi phương thức.

03 - So sánh rút lui thông qua M&A và rút lui bằng cách chấm dứt pháp nhân

	Rút lui thông qua M&A	Giải thể	Phá sản
Ưu điểm	Không phát sinh gánh nặng liên quan đến việc chấm dứt pháp nhân (thời gian, chi phí...). Thủ tục đơn giản và nhanh hơn so với chấm dứt pháp nhân - chỉ cần thực hiện thủ tục thay đổi thành viên góp vốn/cổ đông kèm việc chuyển nhượng phần vốn góp/cổ phần. Nếu công ty có giá trị: có thể thu được lợi ích kinh tế (khoản đối giá từ việc mua bán). Ít ảnh hưởng đến các bên liên quan (người lao động, chủ nợ, người mắc nợ).	Không có gánh nặng phải tìm kiếm, đàm phán với bên nhận chuyển nhượng. Có thể thực hiện theo quyết định của nhà đầu tư (cổ đông) của công ty, không phụ thuộc vào ý chí của chủ nợ. So với thủ tục phá sản: khả năng thực hiện được cao hơn.	Nếu đáp ứng điều kiện mất khả năng thanh toán: sau khi thực hiện thủ tục sẽ không còn gánh nặng kinh tế nào thêm.
Nhược điểm	Gánh nặng tìm kiếm bên nhận chuyển nhượng và đàm phán, trao đổi liên quan (nếu không tìm được bên nhận phù hợp: buộc chuyển sang phương thức chấm dứt pháp nhân). Có khả năng vẫn phải tiếp tục chịu trách nhiệm (bồi thường thiệt hại, trách nhiệm với bên thứ ba) ngay cả sau khi ký hợp đồng M&A - tùy các điều khoản của hợp đồng.	Khả năng cao phải chịu gánh nặng: ứng phó thủ tục, chờ đợi thời gian dài, chi phí cao... Có ảnh hưởng đến các bên liên quan - tùy trường hợp có thể phát sinh khiếu nại hoặc tranh chấp về việc chấm dứt các hợp đồng, cần có phương án xử lý.	Khả năng cao không thể thực hiện phá sản một cách suôn sẻ do đặc thù của chế độ phá sản tại Việt Nam. Có ảnh hưởng đến các bên liên quan - tùy trường hợp có thể phát sinh khiếu nại hoặc tranh chấp về việc chấm dứt các hợp đồng, cần có phương án xử lý.

Như trên, mỗi phương thức đều có ưu, nhược điểm riêng. Doanh nghiệp cần cân nhắc kỹ hoạt động kinh doanh và các mối quan hệ lợi ích khác để chọn phương thức phù hợp nhất - lựa chọn sai có thể dẫn đến phải gánh chịu gấp đôi chi phí, gánh nặng.