Cải cách quy định dành cho nhà đầu tư nước ngoài: Thông tư mới về tài khoản đầu tư gián tiếp tại Việt Nam

01 - Thay đổi thuật ngữ và làm rõ phạm vi áp dụng

Thông tư 03/2025 đổi tên gọi cũ "Tài khoản vốn đầu tư gián tiếp (IICA)" thành "Tài khoản đầu tư gián tiếp (IIA)" - nhằm đơn giản hóa, làm rõ việc quản lý, vận hành tài khoản và giúp nhà đầu tư nước ngoài dễ hiểu, dễ tiếp cận chế độ hơn. Đối tượng áp dụng: các nhà đầu tư nước ngoài không cư trú tại Việt Nam - gồm tổ chức được thành lập theo pháp luật nước ngoài và cá nhân có quốc tịch nước ngoài.

02 - Quy định về việc mở và sử dụng tài khoản IIA

• Nguyên tắc "1 tài khoản - 1 ngân hàng": nhà đầu tư nước ngoài chỉ được mở 1 tài khoản IIA tại 1 ngân hàng được phép. Ngoại lệ cho các trường hợp đặc biệt: công ty chứng khoán nước ngoài, quỹ đầu tư nước ngoài có nhiều danh mục đầu tư, tổ chức đầu tư của chính phủ nước ngoài, tổ chức tài chính quốc tế...
• Cấm tài khoản đồng sở hữu: lần sửa đổi này cấm rõ ràng việc mở tài khoản IIA theo hình thức đồng sở hữu (nhiều tên đứng chung). Trước đây việc này khả thi và đã gây không ít rắc rối về đứng tên và giao dịch ủy quyền. Quy định nhằm bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư - nhưng mặt khác cũng có thể phát sinh hạn chế thực tế: nếu nhà đầu tư không thường trú tại Việt Nam, việc thực hiện giao dịch tại quầy (chuyển tiền, đóng tài khoản...) sẽ khó khăn hơn.
• Bắt buộc ghi mục đích giao dịch: mọi lệnh chuyển tiền phải ghi rõ mục đích của giao dịch - biện pháp quan trọng để ngân hàng xác nhận dòng chảy tiền tệ hợp lệ, lưu trữ, đối chiếu tài liệu. Thực tế, nhiều ngân hàng đã áp dụng yêu cầu này từ trước (đòi hỏi chứng minh nguồn tiền chuyển, bảng kê chi tiết giao dịch chứng khoán); Thông tư lần này luật hóa chính thức các thông lệ đó.

03 - Đơn giản hóa thủ tục mở tài khoản IIA và nới lỏng yêu cầu hồ sơ

Nhằm giảm gánh nặng thực tiễn cho nhà đầu tư nước ngoài:

• Về nguyên tắc không còn yêu cầu hợp pháp hóa lãnh sự: các tài liệu lập bằng tiếng nước ngoài hoặc do cơ quan có thẩm quyền nước ngoài cấp được lược bỏ thủ tục hợp pháp hóa lãnh sự vốn khá phức tạp.
• Công chứng linh hoạt hơn: tài liệu tiếng nước ngoài hoặc do cơ quan nước ngoài cấp chỉ cần được công chứng hoặc chứng thực theo pháp luật Việt Nam hoặc pháp luật nước ngoài trong vòng 12 tháng kể từ ngày nộp. Nhưng cần lưu ý trước: nếu quy định pháp luật liên quan khác của Việt Nam yêu cầu công chứng, hoặc ngân hàng tiếp nhận/cơ quan giám sát diễn giải theo hướng bắt buộc công chứng, thì vẫn phải thực hiện.
• Dịch thuật không bắt buộc với mọi tài liệu: việc lược bỏ dịch thuật chỉ được chấp nhận khi ngân hàng có thể lấy được đầy đủ, chính xác thông tin cần thiết. Có cần dịch hay không tùy thỏa thuận riêng giữa ngân hàng và khách hàng → nên trao đổi trước với ngân hàng.

Các biện pháp nới lỏng này phản ánh xu hướng quốc tế hóa, nâng cao tính thuận tiện của chế độ đầu tư gián tiếp - yếu tố tích cực lớn đối với nhà đầu tư nước ngoài.

04 - Quy định về chuyển đổi tài khoản đối với doanh nghiệp FDI và việc điều chỉnh tỷ lệ góp vốn

Điểm thay đổi quan trọng nhất về phân loại:

• Tiêu chí để doanh nghiệp có vốn góp nước ngoài được coi là "doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (doanh nghiệp FDI)" đã hạ từ mức từ 51% trở lên xuống còn từ 50% trở lên. Doanh nghiệp có tỷ lệ sở hữu nước ngoài vượt quá 50% sẽ bắt buộc mở tài khoản vốn đầu tư trực tiếp (DICA).
• Các doanh nghiệp thuộc diện mới (tỷ lệ sở hữu nước ngoài từ 50% đến dưới 51%): phải mở tài khoản DICA trong vòng 12 tháng kể từ ngày 16/6/2025. Trong giai đoạn chuyển tiếp, nhà đầu tư nước ngoài góp vốn vào các doanh nghiệp này vẫn được dùng tài khoản IIA hiện có để góp vốn hoặc mua cổ phần.

🔹 Tác động cụ thể đối với nhà đầu tư nước ngoài và thị trường 🔹

• ✅ Lợi ích đối với nhà đầu tư nước ngoài: đơn giản hóa thủ tục mở IIA và hồ sơ nộp giúp nâng cao tính minh bạch, thuận tiện - tiết kiệm thời gian, chi phí; quy định rõ về giao dịch qua IIA giúp nắm bắt yêu cầu pháp lý và nghĩa vụ tuân thủ dễ dàng hơn.
• ✅ Yêu cầu đối với ngân hàng thương mại: phải xây dựng quy định nội bộ và quản lý hồ sơ chặt chẽ hơn về mở, vận hành IIA - tăng cường trách nhiệm quản lý, kỳ vọng góp phần bảo đảm độ tin cậy đối với nhà đầu tư.
• ✅ Tác động đến thị trường tài chính Việt Nam: làm rõ quy tắc chuyển dịch dòng tiền qua IIA giúp Nhà nước thiết lập cơ chế giám sát, quản lý hiệu quả hơn - góp phần phòng chống rửa tiền và ổn định dòng vốn ra vào.

Hơn nữa, Thông tư 03/2025/TT-NHNN được xem là một trong những khung pháp lý quan trọng hướng tới nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi - một bước tiến tới việc tiệm cận các tiêu chuẩn đầu tư quốc tế.