Case Study số 2: Xem xét pháp lý về việc doanh nghiệp nước ngoài triển khai dịch vụ chăm sóc ban ngày (day service) tại Việt Nam

Phân tích cụ thể qua ví dụ thực tế các vấn đề pháp lý cần cân nhắc khi triển khai dịch vụ chăm sóc ban ngày cho người cao tuổi tại Việt Nam: điều kiện đầu tư nước ngoài, xin cấp phép, thành lập pháp nhân tại Việt Nam, tuyển dụng nhân sự, ranh giới với hành vi khám chữa bệnh. Bài viết hệ thống hóa khả năng cũng như rủi ro khi đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực có nhu cầu xã hội ngày càng tăng này. Chúng tôi có nhiều kinh nghiệm trong việc lập kế hoạch, khảo sát thực địa, xin cấp phép, M&A liên quan đến các dự án chăm sóc người cao tuổi/y tế của doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam. Đội ngũ luật sư am hiểu sâu sắc thể chế của cả hai nước Việt Nam - Nhật Bản sẽ hỗ trợ nhất quán từ giai đoạn lập kế hoạch đến khi hiện thực hóa dự án kinh doanh cụ thể.

01 - Tóm tắt vụ việc

Công ty XXX (doanh nghiệp Nhật Bản) đang cân nhắc triển khai dịch vụ chăm sóc ban ngày (dịch vụ hỗ trợ, chăm sóc không lưu trú) dành cho người cao tuổi tại Việt Nam (Hà Nội) (sau đây gọi là "dự án này").

Tại Việt Nam, cùng với tốc độ già hóa dân số gia tăng trong những năm gần đây, nhu cầu về dịch vụ chăm sóc người cao tuổi đang tăng mạnh, đặc biệt tại các khu vực đô thị, nhu cầu về cơ sở chăm sóc và hỗ trợ tại nhà cho người cao tuổi ngày càng cao.

Trong bối cảnh đó, Công ty XXX đã đề nghị chúng tôi tư vấn pháp lý về việc "liệu doanh nghiệp Nhật Bản có thể tự mình triển khai độc lập dịch vụ chăm sóc ban ngày tại Việt Nam hay không", cũng như điều kiện đầu tư nước ngoài, ngành nghề có thể đăng ký, thủ tục cần thiết và các rủi ro liên quan.

02 - Ý kiến pháp lý của luật sư Việt Nam

▶ Vấn đề pháp lý thứ nhất: Khả năng đăng ký dịch vụ chăm sóc ban ngày đối với nhà đầu tư nước ngoài

Phân loại ngành nghề của dự án này được xác định như sau:

Nội dung dịch vụ

Ngành nghề tương ứng

Cách xử lý theo WTO/FTA

Hỗ trợ sức khỏe (tắm rửa, ăn uống, hỗ trợ di chuyển...)

CPC 93191

(Dịch vụ chăm sóc, điều dưỡng)

"Dịch vụ hỗ trợ sức khỏe cho người cao tuổi" (VSIC 8730)

✅ Các nước thành viên CPTPP được đầu tư 100% vốn nước ngoài

Hỗ trợ di chuyển cho người cao tuổi (đưa đón)

Ngành vận tải hành khách

❌ Không được đầu tư nước ngoài (bắt buộc phải hợp tác với doanh nghiệp trong nước)

Việt Nam là thành viên CPTPP, doanh nghiệp Nhật Bản được phép đăng ký dịch vụ chăm sóc thuộc mã CPC 93191 với 100% vốn nước ngoài (tham chiếu phụ lục CPTPP).

✅ Tuy nhiên:

Trên thực tế, dù cơ quan có thẩm quyền đã quen thuộc với phân loại theo WTO, nhưng nhiều nơi vẫn còn chưa quen với việc đăng ký dựa trên CPTPP hoặc AFAS (khung ASEAN), nên có thể cần giải trình bổ sung và đàm phán thêm.
Do đó, cần áp dụng phương pháp vừa trình bày căn cứ điều khoản của CPTPP, vừa chủ động giải trình trước với cơ quan có thẩm quyền.

▶ Vấn đề pháp lý thứ hai: Điều kiện đăng ký khi xin cấp phép (VSIC 8730)

Khi đăng ký kinh doanh dưới hình thức "dịch vụ hỗ trợ sức khỏe cho người cao tuổi" (VSIC 8730), cần đáp ứng các điều kiện sau:

Hạng mục

Yêu cầu chính

Hình thức pháp nhân

Có thể thành lập dưới dạng pháp nhân thông thường hoặc pháp nhân xã hội

Yêu cầu đối với người đại diện

Có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, không có tiền án tiền sự hoặc đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Tiêu chuẩn cơ sở vật chất

Khu vực đô thị: tối thiểu 10m² cho mỗi người sử dụng dịch vụ, thiết kế không rào cản, đầy đủ hệ thống điện, cấp thoát nước...

Yêu cầu đối với nhân viên

Có năng lực chăm sóc, phẩm chất đạo đức, sức khỏe tốt, nghĩa vụ bố trí số lượng nhân sự tối thiểu

✅ Việc thành lập cần đáp ứng một số yêu cầu nhất định về vốn và nhân sự, nhưng nếu đáp ứng đầy đủ thì về nguyên tắc vẫn có thể đăng ký thành công.

▶ Vấn đề pháp lý thứ ba: So sánh các mô hình triển khai (thành lập độc lập, BCC, M&A)

Có ba lựa chọn chính để Công ty XXX triển khai dự án này:

Mô hình

Tóm tắt

Ưu điểm chính

Lưu ý

① Thành lập độc lập

Triển khai qua pháp nhân 100% vốn của Công ty XXX

Mức độ tự chủ trong quyết định cao

Điều kiện đầu tư nước ngoài và quá trình thẩm định đăng ký có xu hướng khắt khe hơn

② Hợp đồng BCC

Hợp đồng hợp tác kinh doanh với doanh nghiệp địa phương Việt Nam (không thành lập pháp nhân mới)

Thủ tục pháp lý đơn giản hóa, có thể triển khai nhanh chóng

Có rủi ro về việc đạt được sự đồng thuận với đối tác và tranh chấp phát sinh

③ M&A

Mua lại doanh nghiệp địa phương và tận dụng giấy phép hiện có

Có thể sử dụng ngay giấy phép đã được cấp

Cần thực hiện thẩm định và quản lý sau khi mua lại

✅ Mô hình được khuyến nghị (ở giai đoạn triển khai ban đầu): ② Mô hình BCC
→ Vì có thể bắt đầu kinh doanh nhanh chóng, linh hoạt và tận dụng được giấy phép của phía đối tác địa phương.

◆ Kết luận và định hướng xử lý tiếp theo ◆

Khi Công ty XXX triển khai dự án này tại Việt Nam, về mặt lý thuyết vẫn có thể đầu tư 100% vốn nước ngoài dựa trên căn cứ CPTPP, tuy nhiên trên thực tế vẫn cần có cách tiếp cận phù hợp với thông lệ hành chính.

Do đó, chúng tôi khuyến nghị Công ty XXX tiến hành theo trình tự sau:

Làm rõ mục tiêu kinh doanh và nội dung dịch vụ theo mã "CPC 93191" để chuẩn bị cho việc đàm phán xin cấp phép.
Hợp tác với doanh nghiệp địa phương đã có giấy phép thông qua mô hình BCC để nhanh chóng triển khai kinh doanh.
Xây dựng chiến lược có kế hoạch để chuyển đổi sang hình thức thành lập độc lập hoặc M&A trong tương lai.
Sớm tiến hành việc chuẩn bị cơ sở vật chất đáp ứng tiêu chuẩn địa phương và chiến lược nhân sự đáp ứng yêu cầu về nhân lực.