[Hỏi đáp phần 3] Hiệp định đầu tư Việt Nam - Nhật Bản là gì? Khi đầu tư vào Việt Nam, có thể viện dẫn Hiệp định đầu tư Việt Nam - Nhật Bản hay không?
Hiệp định đầu tư Việt Nam - Nhật Bản (sau đây gọi là "Hiệp định này") là điều ước quốc tế quy định về chế độ đãi ngộ quốc gia và đãi ngộ tối huệ quốc, được Chính phủ Nhật Bản và Chính phủ Việt Nam ký kết ngày 14 tháng 11 năm 2003 và chính thức có hiệu lực ngày 19 tháng 12 năm 2004.
Hiệp định này quy định các điều kiện áp dụng khi nhà đầu tư Nhật Bản đầu tư vào Việt Nam. Khác với Biểu cam kết WTO, Hiệp định này được xây dựng theo phương thức danh mục loại trừ (negative list), do đó về nguyên tắc, có thể hiểu rằng nhà đầu tư có thể đầu tư vào bất kỳ ngành nghề, lĩnh vực nào không được liệt kê trong danh mục loại trừ của Hiệp định đầu tư Việt Nam - Nhật Bản. Nói cách khác, đối với nhà đầu tư Nhật Bản, ngay cả khi một ngành nghề chưa được mở cửa theo Biểu cam kết WTO, nếu ngành nghề đó không thuộc danh mục loại trừ của Hiệp định đầu tư Việt Nam - Nhật Bản thì vẫn có thể được coi là có thể triển khai đầu tư kinh doanh tại Việt Nam (trường hợp thuộc lĩnh vực đầu tư có điều kiện thì vẫn phải đáp ứng riêng các điều kiện đó).
Tuy nhiên, trên thực tế, các cơ quan quản lý nhà nước hầu như không nắm rõ sự tồn tại của Hiệp định đầu tư Việt Nam - Nhật Bản và phần lớn chỉ áp dụng Biểu cam kết WTO. Bản thân nhà đầu tư cũng như các đơn vị tư vấn cũng chưa có đầy đủ hiểu biết về Hiệp định này và chưa tích cực vận động để được áp dụng. Do đó, chúng tôi khuyến nghị nhà đầu tư Nhật Bản, dù có phải mất thời gian, vẫn nên trao đổi và thuyết phục cơ quan quản lý nhà nước Việt Nam áp dụng Hiệp định đầu tư Việt Nam - Nhật Bản, vốn có nhiều điều khoản có lợi hơn so với Biểu cam kết WTO.
Các đầu việc cần chuẩn bị
■ Kiểm tra ngành nghề dự định đầu tư có nằm trong danh mục loại trừ của Hiệp định đầu tư Việt Nam - Nhật Bản hay không
■ So sánh điều kiện tiếp cận thị trường giữa Biểu cam kết WTO và Hiệp định này để chọn căn cứ có lợi hơn
■ Chuẩn bị văn bản, lý lẽ pháp lý để trao đổi với cơ quan quản lý nhà nước về việc áp dụng Hiệp định
■ Tham vấn luật sư khi cơ quan chức năng chỉ áp dụng Biểu cam kết WTO mà bỏ qua Hiệp định này