Hướng dẫn thủ tục góp vốn, M&A vào doanh nghiệp Việt Nam dành cho nhà đầu tư nước ngoài | Nghĩa vụ đăng ký, hồ sơ và những lưu ý thực tiễn

Chúng tôi cung cấp dịch vụ hỗ trợ trọn gói cho nhà đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong hoạt động M&A (mua bán, sáp nhập doanh nghiệp, hợp tác góp vốn) tại Việt Nam, bao gồm pháp lý, thuế, quy định về đầu tư nước ngoài, thẩm định giấy phép, luật cạnh tranh. Đội ngũ luật sư Việt Nam am hiểu thực tiễn sẽ hỗ trợ triệt để việc phòng ngừa rủi ro pháp lý và tối ưu hóa cơ cấu giao dịch. Trong chuyên mục này, chúng tôi giới thiệu nhiều thông tin thực tiễn và lưu ý pháp lý tương ứng với từng giai đoạn của M&A tại Việt Nam, như "quy trình thủ tục M&A tại Việt Nam", "thẩm định pháp lý, tài chính (DD)", "hợp đồng chuyển nhượng cổ phần (SPA)", "đăng ký nhà đầu tư, thay đổi tỷ lệ góp vốn", "sự khác biệt giữa cơ chế chấp thuận và cơ chế thông báo trước", "xử lý nghĩa vụ sau khi hoàn tất giao dịch (closing)".

01 - Nghĩa vụ đăng ký liên quan đến việc góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài - Trường hợp nào cần thực hiện?

1.1. Các trường hợp cần chấp thuận M&A

Theo Luật Đầu tư Việt Nam (khoản 2 Điều 26 Luật Đầu tư 2020), nhà đầu tư nước ngoài phải thực hiện thủ tục đăng ký (thủ tục chấp thuận M&A) khi góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp nếu thuộc một trong các trường hợp sau đây.

■ Mua cổ phần trong lĩnh vực có điều kiện

Nếu công ty mục tiêu hoạt động trong lĩnh vực có điều kiện đối với nhà đầu tư nước ngoài (hạn chế tiếp cận thị trường), và việc M&A này làm tăng tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài, thì cần thực hiện thủ tục đăng ký.

■ Trường hợp tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài vượt quá 50%

Nếu do kết quả của M&A, tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài (hoặc tổ chức kinh tế được coi là nhà đầu tư nước ngoài) tăng lên vượt quá 50%, thì bắt buộc phải đăng ký. Cụ thể, có hai trường hợp sau đây thuộc đối tượng này.

Trường hợp tỷ lệ sở hữu tăng từ mức 50% trở xuống lên trên 50%
Trường hợp nhà đầu tư nước ngoài đã sở hữu trên 50% tiếp tục tăng thêm tỷ lệ

■ Mua lại công ty có quyền sử dụng đất tại khu vực đặc thù

Nếu công ty mục tiêu có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) tại các khu vực đặc thù sau đây, cũng cần thực hiện thủ tục đăng ký.

Khu vực hải đảo
Khu vực biên giới (đảo, các xã, phường tiếp giáp biên giới, v.v.)
Khu vực ven biển
Các khu vực đặc thù khác có ảnh hưởng đến quốc phòng - an ninh

1.2. Các trường hợp không cần chấp thuận M&A

Theo pháp luật, nếu không thuộc các trường hợp nêu trên, nhà đầu tư nước ngoài có thể trực tiếp mua cổ phần, phần vốn góp mà không cần thực hiện thủ tục đăng ký hay chấp thuận trước.

Tuy nhiên, trên thực tế cũng có nhiều trường hợp thủ tục không diễn ra đúng như quy định pháp luật. Đặc biệt trong lĩnh vực M&A, ngay cả khi về mặt pháp luật không cần đăng ký, cơ quan đăng ký kinh doanh của địa phương vẫn có thể yêu cầu thực hiện thủ tục chấp thuận M&A. Điều này được cho là xuất phát từ sự khác biệt trong cách diễn giải, thông lệ vận hành của cán bộ phụ trách, hoặc do chủ trương thận trọng thông qua việc rà soát trước.

Vì vậy, để thủ tục M&A diễn ra suôn sẻ, việc xác nhận trước với cơ quan đăng ký kinh doanh nơi dự định đăng ký, hoặc tham vấn chuyên gia pháp lý (luật sư) địa phương là vô cùng quan trọng. Đây là biện pháp cần thiết để phòng tránh trước rủi ro bị trả lại hồ sơ hoặc chậm trễ thủ tục do đã đánh giá sai rằng không cần thực hiện.

👉 Vui lòng tham khảo thêm bài viết hướng dẫn sau đây để biết thêm các điểm chi tiết và biện pháp đối phó trong thực tiễn.
Cẩm nang thực tiễn M&A tại Việt Nam dành cho doanh nghiệp Nhật Bản | Giải thích toàn diện về pháp luật, thủ tục, rủi ro và những điểm mấu chốt để thành công

02 - Tổng quan thủ tục đăng ký việc góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài (thủ tục chấp thuận M&A)

Như đã trình bày ở trên, nếu giao dịch M&A thuộc trường hợp phải đăng ký (hoặc được cơ quan có thẩm quyền yêu cầu), nhà đầu tư nước ngoài cần thực hiện thủ tục đăng ký việc góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp, tức là "thủ tục chấp thuận M&A". Dưới đây là giải thích về tổng quan thủ tục này cùng những điểm cần lưu ý trong thực tiễn.

2.1. Các hồ sơ chính cần nộp

① Đơn đăng ký
Cần lập đơn đăng ký theo mẫu quy định, bao gồm các thông tin sau:

Thông tin đăng ký doanh nghiệp của tổ chức kinh tế mà nhà đầu tư nước ngoài dự định góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp
Nội dung hoạt động kinh doanh, ngành nghề của tổ chức kinh tế đó
Danh sách chủ sở hữu, thành viên, cổ đông sáng lập, cùng chi tiết trong trường hợp có sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài
Sự thay đổi tỷ lệ góp vốn (so sánh trước và sau khi góp vốn)
Giá trị giao dịch thực tế
Thông tin về các dự án đầu tư đang nắm giữ (nếu có)

② Hồ sơ pháp lý của các bên liên quan

Trường hợp nhà đầu tư nước ngoài là cá nhân: bản sao hộ chiếu còn hiệu lực (cần dịch tiếng Việt và công chứng bản dịch)
Trường hợp nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức: giấy chứng nhận thành lập, giấy đăng ký pháp nhân (cần hợp pháp hóa lãnh sự và công chứng bản dịch)
Doanh nghiệp mục tiêu (doanh nghiệp Việt Nam): bản sao IRC và ERC còn hiệu lực

③ Bản sao Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
Chỉ cần nộp trong trường hợp doanh nghiệp mục tiêu có đất tại các khu vực liên quan đến quốc phòng - an ninh như hải đảo, khu vực biên giới, khu vực ven biển. Qua đó, cơ quan có thẩm quyền sẽ xác định có cần xin ý kiến Bộ Quốc phòng, Bộ Công an hay không.

④ Các tài liệu hợp đồng liên quan
Bộ tài liệu hợp đồng chứng minh nội dung giao dịch như nghị quyết góp vốn, hợp đồng chuyển nhượng cổ phần, hợp đồng chuyển nhượng phần vốn góp.

⑤ Tài liệu giải trình bổ sung
Trong nhiều trường hợp, cơ quan có thẩm quyền sẽ yêu cầu giải trình về tính hợp pháp của giao dịch M&A và tư cách hợp lệ của nhà đầu tư (ví dụ: chứng minh nguồn vốn, giải trình đáp ứng điều kiện đối với ngành nghề có điều kiện).

⑥ Giấy ủy quyền
Nếu doanh nghiệp mục tiêu ủy quyền cho người đại diện thực hiện thủ tục, cần có giấy ủy quyền chính thức.

2.2. Cơ quan phụ trách

Thủ tục được tiếp nhận và xét duyệt bởi Sở Kế hoạch và Đầu tư địa phương (hiện đang trong quá trình chuyển giao sang "Sở Tài chính" v.v.) nơi doanh nghiệp mục tiêu đặt trụ sở chính.

2.3. Thời gian xử lý dự kiến
Thời gian tiêu chuẩn: Nếu toàn bộ hồ sơ được nộp đầy đủ và chính xác, thông thường sẽ được chấp thuận trong khoảng 1,5 - 2 tháng.
Khả năng kéo dài: Trong các trường hợp sau, do cần xin ý kiến của các bộ, ngành trung ương, thời gian có thể kéo dài trên 3-4 tháng.
Thuộc ngành, nghề kinh doanh có điều kiện
Ngành, nghề chưa được liệt kê trong Biểu cam kết dịch vụ WTO
Đất thuộc khu vực liên quan đến quốc phòng - an ninh

2.4. Lệ phí

Hiện tại, không thu lệ phí nhà nước đối với thủ tục đăng ký này. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng trên thực tế vẫn phát sinh một số chi phí bên ngoài như phí công chứng, dịch thuật, lập giấy ủy quyền.

03 - Những lưu ý thực tiễn và lời khuyên dành cho nhà đầu tư nước ngoài: Để thủ tục M&A thành công

Dưới đây là tổng hợp những điểm cần lưu ý ở giai đoạn chuẩn bị trước, cùng những lời khuyên dựa trên kinh nghiệm thực tiễn, để nhà đầu tư nước ngoài có thể tiến hành thủ tục M&A tại Việt Nam một cách suôn sẻ.

3.1. Xác nhận chính xác và điều chỉnh trước về ngành nghề, hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mục tiêu

Ở giai đoạn đầu của quyết định đầu tư, việc lấy danh sách ngành, nghề đăng ký kinh doanh của doanh nghiệp mục tiêu và đối chiếu với danh mục ngành, nghề có điều kiện áp dụng cho nhà đầu tư nước ngoài quy định trong các nghị định hướng dẫn thi hành Luật Đầu tư là điều bắt buộc.

Nếu là ngành, nghề có điều kiện, cần nắm bắt chính xác các điều kiện cụ thể sau đây và chuẩn bị phương án đối phó:

Giới hạn tỷ lệ sở hữu
Yêu cầu liên doanh với doanh nghiệp Việt Nam
Hạn chế về loại hình pháp nhân
Vốn pháp định
Yêu cầu về kinh nghiệm kinh doanh, v.v.

Ví dụ, ngành bán lẻ (mở cửa hàng bán lẻ) có thể yêu cầu kiểm tra nhu cầu kinh tế (ENT), ngành quảng cáo có thể yêu cầu liên doanh với phía Việt Nam. Việc xây dựng cơ cấu đáp ứng các điều kiện này sẽ giúp tăng khả năng được chấp thuận, đồng thời giảm thiểu rủi ro vi phạm pháp luật sau khi đầu tư.

3.2. Xác nhận tỷ lệ góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài

Việc xác định có cần đăng ký hay không phụ thuộc lớn vào sự thay đổi tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài. Do đó, việc tính toán chính xác tổng tỷ lệ của tất cả các nhà đầu tư nước ngoài trước và sau giao dịch M&A là rất quan trọng.

3.3. Chuẩn bị hồ sơ sớm và hợp pháp

Đặc biệt, các tài liệu được cấp ở nước ngoài (giấy chứng nhận đăng ký, hộ chiếu, v.v.) cần trải qua thủ tục hợp pháp hóa lãnh sự và công chứng bản dịch, có thể mất nhiều thời gian hơn dự kiến. Do đó, cần rà soát trước các hồ sơ cần thiết và hết sức lưu ý để tránh sử dụng phiên bản đã hết hạn hoặc lỗi thời.

Nên sử dụng văn phòng dịch thuật chuyên nghiệp để tránh dịch sai thuật ngữ pháp lý, giúp giảm rủi ro phải bổ sung, chỉnh sửa do nội dung thiếu sót.

3.4. Tính chính xác và nhất quán của nội dung hồ sơ đăng ký

Mẫu đăng ký (ví dụ: mẫu A.I.7) cần được ghi chép chính xác, đầy đủ đối với các nội dung sau:

Mã số doanh nghiệp và mã ngành nghề của doanh nghiệp mục tiêu
Tỷ lệ góp vốn (đến 2 chữ số thập phân)
Giá trị giao dịch (thường tính bằng VNĐ hoặc USD)
Ghi chú rõ ràng nếu thuộc ngành, nghề có điều kiện

Nếu nội dung ghi trong đơn đăng ký không khớp với thỏa thuận cổ đông hay hợp đồng chuyển nhượng, sẽ có nguy cơ bị chậm trễ hoặc từ chối xét duyệt.

3.5. Lưu ý việc mở tài khoản FDI và quản lý dòng tiền

Nếu do kết quả M&A, tỷ lệ góp vốn nước ngoài vượt quá 50%, trở thành doanh nghiệp FDI, thì trước khi góp vốn bắt buộc phải mở tài khoản vốn chuyên dụng FDI (tài khoản FDI). Sau khi được chấp thuận, cần liên hệ ngay với ngân hàng thương mại, xuất trình các hồ sơ liên quan (quyết định chấp thuận, hợp đồng, IRC/ERC, v.v.) để thực hiện thủ tục mở tài khoản.

Ngoài ra, việc chuyển tiền từ nước ngoài bắt buộc phải thực hiện qua tài khoản FDI này, và đây cũng là tài liệu chứng minh cho việc chuyển lợi nhuận, thu hồi vốn trong tương lai. Ngay cả doanh nghiệp không thuộc diện FDI, việc chuyển tiền qua kênh ngân hàng chính thức cũng là bắt buộc. Việc chuyển tiền bằng tiền mặt hoặc qua kênh không chính thức sẽ vi phạm pháp luật ngoại hối, có thể dẫn đến vấn đề nghiêm trọng trong tương lai.

3.6. Sử dụng chuyên gia và thiết kế phương án dự phòng

Tùy theo tính đặc thù của ngành nghề và điều kiện vị trí, việc xin chấp thuận có thể mất thời gian, thậm chí không được chấp thuận. Do đó, việc phối hợp với luật sư, chuyên gia tư vấn am hiểu pháp luật Việt Nam, xây dựng cơ chế xác nhận trước và đàm phán suôn sẻ với cơ quan chức năng là rất quan trọng.

Ngoài ra, việc chuẩn bị phương án dự phòng cho trường hợp không được chấp thuận cũng rất hữu ích. Ví dụ:

Giảm tỷ lệ nhận chuyển nhượng
Đáp ứng điều kiện thông qua liên doanh với đối tác Việt Nam
Xem xét lại việc thay đổi ngành nghề mục tiêu hoặc thành lập pháp nhân mới

Nhờ có cách tiếp cận linh hoạt như vậy, ngay cả khi kế hoạch có thay đổi phần nào, vẫn có thể triển khai bằng chiến lược đối phó linh hoạt mà không cần dừng lại hoạt động đầu tư.

Giao dịch M&A của nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam có xu hướng phức tạp hóa không chỉ do điều kiện thể chế mà còn do sự vận hành thực tiễn, khác biệt vùng miền và các hạn chế đặc thù theo ngành nghề. Đặc biệt, những điểm sau đây là yếu tố quản lý rủi ro quan trọng đối với nhà đầu tư:

Đánh giá chính xác sự cần thiết của thủ tục đăng ký, thực hiện triệt để việc xác nhận trước và hiểu rõ thể chế
Bắt đầu chuẩn bị hồ sơ sớm và đảm bảo chắc chắn đáp ứng các yêu cầu pháp lý (dịch thuật, công chứng, hợp pháp hóa lãnh sự)
Quản lý dòng vốn qua kênh chính thức phù hợp với tỷ lệ góp vốn và định nghĩa FDI
Đối phó với các quy định về ngành nghề có điều kiện và khu vực đặc thù
Thiết kế phương án dự phòng linh hoạt cho trường hợp không được chấp thuận

Ngoài ra, do hồ sơ đăng ký không chỉ mang tính hình thức mà còn được đánh giá dựa trên tính nhất quán và độ tin cậy của nội dung, nên sự tham gia của chuyên gia am hiểu pháp luật địa phương là điều không thể thiếu.

Các đầu việc cần chuẩn bị

■ Xác định tỷ lệ sở hữu nước ngoài trước và sau giao dịch để biết có thuộc diện phải đăng ký hay không

■ Chuẩn bị hồ sơ pháp lý của nhà đầu tư (hộ chiếu hoặc giấy đăng ký pháp nhân đã hợp pháp hóa lãnh sự, dịch công chứng)

■ Kiểm tra doanh nghiệp mục tiêu có đất tại khu vực hải đảo, biên giới, ven biển hay không

■ Chuẩn bị hợp đồng chuyển nhượng, nghị quyết góp vốn và tài liệu chứng minh nguồn vốn

■ Nếu tỷ lệ vốn nước ngoài vượt quá 50%, chuẩn bị mở tài khoản vốn FDI trước khi góp vốn

■ Tham vấn luật sư trước khi ký hợp đồng để tránh rủi ro bị trả lại hồ sơ