Case Study số 7: Xem xét về thủ tục phá sản của đối tác và quyết định từ bỏ quyền đòi nợ tại Việt Nam

chúng tôi có nhiều kinh nghiệm thực tiễn về thu hồi nợ, xử lý phá sản, giải thể và đánh giá rủi ro pháp lý tại Việt Nam, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp Nhật Bản đưa ra quyết định trong tình huống "đối tác phá sản và cân nhắc từ bỏ quyền đòi nợ". Trong ca nghiên cứu này, chúng tôi hệ thống hóa các điểm cần xem xét dựa trên góc độ pháp lý và kế toán, từ một vụ việc thực tế xảy ra tại Việt Nam. Bài viết phù hợp với những ai quan tâm đến các từ khóa như "tiêu chí quyết định từ bỏ quyền đòi nợ tại Việt Nam", "đánh giá rủi ro khi đối tác phá sản", "xử lý kế toán đối với khoản nợ không thể thu hồi", "khác biệt giữa xử lý theo thủ tục pháp lý và tự thu xếp", "ứng phó của doanh nghiệp nước ngoài với Luật Phá sản Việt Nam", giải thích dễ hiểu cách xử lý thực tiễn và lưu ý dành cho bên chủ nợ, dựa trên ví dụ thực tế.

01 - Tóm tắt vụ việc

Công ty XXX có một khoản nợ phải thu nhất định đối với Công ty YYY (sau đây gọi là "pháp nhân phá sản") có trụ sở tại Việt Nam. Tính đến tháng 1/2024, Công ty XXX nhận được thông báo rằng pháp nhân phá sản này đã nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản tại Tòa án nhân dân Thành phố Hà Nội.

Với tư cách là chủ nợ, Công ty XXX đã yêu cầu chúng tôi xem xét, từ góc độ hợp lý về kinh tế và pháp lý, việc có nên tham gia thủ tục phá sản sắp tới để cố gắng thu hồi nợ, hay trên thực tế nên từ bỏ quyền đòi nợ.

02 - Tư vấn pháp lý của luật sư Việt Nam

▶ Vấn đề pháp lý (1): Tổng quan về thủ tục phá sản tại Việt Nam và triển vọng thu hồi nợ?

Tại Việt Nam, theo Luật Phá sản (sửa đổi năm 2014), thủ tục phá sản diễn ra theo trình tự: tòa án ra quyết định mở thủ tục phá sản → hội nghị chủ nợ → thanh lý, phân chia tài sản.
Tuy nhiên, trên thực tế, việc vận hành chế độ này còn chưa hoàn thiện, và thông thường phải mất hơn 2 năm mới hoàn tất thủ tục.
Trong vụ việc này, do chính pháp nhân phá sản tự nộp đơn, thủ tục diễn ra nhanh bất thường, đồng thời có nghi vấn về việc tẩu tán, chuyển dịch tài sản, nên khả năng thu hồi nợ được suy đoán là cực kỳ thấp.

● Các yếu tố cản trở việc thu hồi nợ (rủi ro thực tiễn):

Khả năng đã chuyển tài sản cho bên thứ ba trước khi có quyết định mở thủ tục
Lo ngại về năng lực, tính trung lập của người quản lý tài sản
Tòa án có thẩm quyền thiếu ý thức bảo vệ chủ nợ
Có nhiều chủ nợ khác (ngân hàng, v.v.) có khoản nợ được bảo đảm

▶ Vấn đề pháp lý (2): Thứ tự phân chia và vị thế của Công ty XXX

Theo Luật Phá sản, thứ tự thanh toán được quy định như sau.

Thứ tự

Đối tượng được thanh toán

①

Chủ nợ có bảo đảm (người nhận thế chấp, cầm cố)

②

Chi phí phá sản

③

Lương, bảo hiểm xã hội của người lao động, v.v.

④

Chi phí duy trì hoạt động kinh doanh (mức tối thiểu)

⑤

Nộp thuế cho Nhà nước

⑥

Chủ nợ không có bảo đảm (Công ty XXX thuộc nhóm này)

Trong vụ việc này, do đã có nhiều chủ nợ có bảo đảm, và tổng số chủ nợ lên tới hơn 100 công ty, khả năng Công ty XXX - với tư cách chủ nợ không có bảo đảm - nhận được phân chia tài sản được đánh giá là cực kỳ thấp.

▶ Vấn đề pháp lý (3): Thời gian thu hồi nợ và gánh nặng thực tiễn

Trường hợp tài sản thanh lý là khoản phải thu, thủ tục thu hồi có thể kéo dài tối đa 2 năm.
Ngay cả khi Công ty XXX tham gia thủ tục phá sản, việc có nhận được thanh toán hay không vẫn không chắc chắn, trong khi chi phí về nhân lực, thời gian, tiền bạc để tham gia thủ tục lại cao, đây là điều đáng lo ngại.

▶ Vấn đề pháp lý (4): Lựa chọn từ bỏ quyền đòi nợ

Theo Luật Phá sản Việt Nam, nếu không phản hồi "yêu cầu nộp hồ sơ chứng minh khoản nợ" của tòa án, sẽ bị coi là đã từ bỏ quyền đòi nợ trên thực tế và không thể tham gia vào các thủ tục tiếp theo.
Ngược lại, nếu tham gia thủ tục, sẽ có quyền giám sát và quyền khiếu nại nhất định.

Lựa chọn

Hồ sơ cần nộp

Nội dung quyền lợi

Gánh nặng

Tham gia thủ tục nợ

Tài liệu chứng minh khoản nợ

Tham dự hội nghị chủ nợ, yêu cầu chia tài sản, v.v.

Cao

Từ bỏ quyền đòi nợ

Không cần nộp

Không có (từ bỏ)

Cực kỳ nhẹ

Do đó

Xét về tính hợp lý kinh tế, phương án từ bỏ quyền đòi nợ được cho là phù hợp nhất.
Tuy nhiên, cần phối hợp với các thủ tục nội bộ liên quan đến ảnh hưởng về xử lý kế toán của doanh nghiệp (ghi nhận tổn thất nợ khó đòi, v.v.) và việc thu xếp quan hệ với các chủ nợ khác.

◆ Kết luận và định hướng xử lý tiếp theo ◆

Việc Công ty XXX tiến hành thu hồi nợ trong vụ phá sản này, tuy về mặt khả năng pháp lý là tồn tại, nhưng được đánh giá là có tính hợp lý thực tiễn và kinh tế rất thấp.

✅ Phương án khuyến nghị

Đối với thông báo tiếp theo từ tòa án, không nộp tài liệu chứng minh khoản nợ, giữ lập trường không tham gia thủ tục = từ bỏ quyền đòi nợ.
Trong nội bộ công ty, xem xét xử lý về kế toán (khấu hao, v.v.) và rà soát lại điều khoản hợp đồng để phòng ngừa tái diễn (tăng cường điều khoản bảo đảm thanh toán, tài sản thế chấp).
Chia sẻ vụ việc này cho các bộ phận khác và lưu lại làm tài liệu nội bộ phục vụ cho việc đánh giá tín dụng trong tương lai.