Cách thức vay vốn nước ngoài đưa vào Việt Nam
Khi cho pháp nhân tại Việt Nam vay vốn từ nước ngoài, có nhiều quy định cần tuân thủ như quản lý ngoại hối, thủ tục đăng ký và xử lý thuế. Bài viết này, do luật sư người Việt Nam biên soạn, phân tích chi tiết đặc điểm pháp lý cũng như ưu, nhược điểm thực tiễn của hình thức vay vốn (khoản vay) - vốn khác biệt với hình thức góp vốn đầu tư. Nội dung này sẽ giúp doanh nghiệp Nhật Bản mở rộng thêm các lựa chọn về phương thức huy động vốn. Chúng tôi có nhiều kinh nghiệm thực tiễn trong việc hỗ trợ các khoản vay nội bộ và cho vay đối với pháp nhân Việt Nam của doanh nghiệp Nhật Bản, hỗ trợ trọn gói từ đăng ký với Ngân hàng Nhà nước (SBV), rà soát hợp đồng cho đến xác định lãi suất. Chúng tôi có thế mạnh trong việc xử lý thực tiễn dựa trên sự cân nhắc tổng thể về thuế, pháp lý và quy định về vốn đầu tư nước ngoài.
Sau khi đầu tư vào Việt Nam, doanh nghiệp thường phải đối mặt với nhu cầu huy động vốn để phục vụ vốn lưu động hoặc mở rộng hoạt động kinh doanh. Đối với doanh nghiệp Nhật Bản, phần lớn các trường hợp huy động vốn đến từ công ty mẹ, công ty liên kết tại Nhật Bản, hoặc các tổ chức tài chính Nhật Bản. Khi thực hiện vay vốn từ nước ngoài như vậy, có một số lưu ý pháp lý cần đặc biệt chú ý. Đặc biệt, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (sau đây gọi là SBV) quản lý rất chặt chẽ mục đích sử dụng vốn vay. Do đó, khi soạn thảo hợp đồng vay, mục đích sử dụng vốn vay ghi trong hợp đồng phải phù hợp với thực tế. Đồng thời, tại thời điểm thực hiện hợp đồng vay, doanh nghiệp phải tuân thủ đúng mục đích sử dụng vốn vay đã đăng ký, báo cáo với SBV. Trường hợp có thay đổi về mục đích sử dụng vốn vay, doanh nghiệp cần thực hiện thủ tục cập nhật nội dung đăng ký, báo cáo mới.
01 - Những lưu ý chung
1-1
Về mục đích vay vốn
Điều quan trọng nhất là phải sử dụng vốn vay một cách hợp pháp và đúng mục đích (chi tiết được trình bày dưới đây). Hợp đồng vay vốn nước ngoài cần ghi rõ mục đích sử dụng vốn vay, và khoản vốn này phải được sử dụng đúng theo mục đích đó. Trường hợp tiền đã được giải ngân theo hợp đồng vay nhưng chưa cần sử dụng ngay, doanh nghiệp có thể gửi khoản tiền đó dưới hình thức tiền gửi tại tổ chức tín dụng trong nước hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam, trong thời hạn tối đa 1 tháng.
1-2
Đồng tiền vay
Đồng tiền của khoản vay nước ngoài phải là ngoại tệ (ví dụ: đô la Mỹ hoặc yên Nhật). Việc vay bằng đồng Việt Nam từ nước ngoài cũng được phép, nhưng chỉ áp dụng trong những trường hợp ngoại lệ. Ngoài ra, thông thường việc trả nợ vay sẽ sử dụng cùng loại đồng tiền với thời điểm vay.
1-3
Thuế nhà thầu nước ngoài
Tiền lãi mà bên cho vay ở nước ngoài nhận được phải chịu thuế nhà thầu nước ngoài với mức 5%. Thông thường, cả bên cho vay và bên vay sẽ thỏa thuận số tiền thanh toán thực nhận (bao gồm cả lãi) theo nguyên tắc không khấu trừ (thuế nhà thầu nước ngoài), không bao gồm thuế, hoặc không bù trừ. Khi đó, bên vay sẽ tự chịu chi phí, thay mặt bên cho vay thực hiện kê khai và nộp thuế nhà thầu nước ngoài khi thanh toán lãi cho bên cho vay.
1-4
Trường hợp vay giữa các bên liên quan
Trường hợp bên cho vay ở nước ngoài là cổ đông, thành viên góp vốn, chủ sở hữu hoặc bên liên quan khác (bên có quyền kiểm soát...) của bên vay, bên vay phải thực hiện các thủ tục phê duyệt nội bộ liên quan đến giao dịch giữa các bên có liên quan theo quy định của Luật Doanh nghiệp Việt Nam.
02 - Các quy định đối với khoản vay trung, dài hạn (thời hạn từ lần giải ngân đầu tiên đến ngày trả nợ gốc cuối cùng từ 1 năm trở lên)
2-1
Mục đích vay vốn
Khoản vay trung, dài hạn chỉ được thực hiện cho các mục đích sau:
① Thực hiện dự án đầu tư của bên vay
② Thực hiện kế hoạch sản xuất, kinh doanh, hoặc dự án kinh doanh khác của bên vay
③ Cơ cấu lại (đảo nợ) khoản vay hiện hữu
2-2
Hạn mức vay vốn
Số tiền vay có giới hạn nhất định. Doanh nghiệp cần tuân thủ nghiêm ngặt các giới hạn dưới đây.
① Trong phạm vi hạn mức vay đã đăng ký tại Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC) của công ty (chênh lệch giữa tổng vốn đầu tư của dự án và vốn tự có (phần vốn góp)). (※ Áp dụng đối với khoản vay để thực hiện dự án đầu tư).
※ Trường hợp cần huy động vượt quá hạn mức vay đã ghi trong IRC, doanh nghiệp phải thực hiện thủ tục điều chỉnh hạn mức vay trong IRC. Tuy nhiên, việc điều chỉnh IRC thường mất nhiều thời gian. Để đáp ứng tiến độ huy động vốn, doanh nghiệp có thể thực hiện song song khoản vay ngắn hạn trong thời gian chờ điều chỉnh IRC, sau đó chuyển đổi từ vay ngắn hạn sang vay trung, dài hạn.
② Trong tổng hạn mức huy động vốn theo phương án sử dụng vốn vay nước ngoài đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt (áp dụng đối với khoản vay để thực hiện kế hoạch sản xuất, kinh doanh hoặc dự án kinh doanh khác của bên vay)
③ Trong tổng số dư nợ gốc, lãi và phí chưa thanh toán của khoản vay nước ngoài hiện hữu, cộng với phí của khoản vay mới (áp dụng đối với trường hợp đảo nợ từ khoản vay hiện hữu của bên vay)
2-3
Tài khoản nhận tiền và trả nợ
① Trường hợp bên vay là doanh nghiệp được thành lập theo hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài (thành lập mới với 100% vốn hoặc liên doanh), việc vay phải được thực hiện thông qua tài khoản vốn đầu tư trực tiếp.
※ Doanh nghiệp được thành lập theo hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài bắt buộc phải mở tài khoản vốn đầu tư trực tiếp để nhận vốn góp vào công ty. Khoản vay nước ngoài cũng phải được thực hiện thông qua tài khoản này.
② Trường hợp bên vay không phải là doanh nghiệp được thành lập theo hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài (doanh nghiệp vốn trong nước, hoặc trở thành doanh nghiệp có vốn nước ngoài thông qua M&A), việc vay phải được thực hiện thông qua tài khoản vay, trả nợ nước ngoài.
※ Trường hợp bên vay không phải là doanh nghiệp được thành lập theo hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài thì không có tài khoản vốn đầu tư trực tiếp, do đó cần mở mới tài khoản vay, trả nợ nước ngoài để nhận tiền và trả nợ đối với khoản vay nước ngoài.
2-4
Đăng ký khoản vay với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (SBV)
① Khoản vay trung, dài hạn từ nước ngoài phải đăng ký với SBV. Cơ quan tiếp nhận đăng ký cụ thể như sau:
■ Trường hợp khoản vay từ 10 triệu đô la Mỹ trở lên hoặc ngoại tệ khác có giá trị tương đương: đăng ký tại Vụ Quản lý Ngoại hối của SBV,
■ Trường hợp khoản vay dưới 10 triệu đô la Mỹ hoặc ngoại tệ khác có giá trị tương đương: đăng ký tại chi nhánh SBV tại địa phương
② Về nguyên tắc, nếu chưa hoàn tất thủ tục đăng ký mới hoặc đăng ký thay đổi với SBV, bên vay không được rút vốn vay, cũng như không được thực hiện trả nợ (gốc, lãi...) trước đó. Đồng thời, giống như khoản vay ngắn hạn, bên vay phải định kỳ báo cáo tình hình rút vốn và trả nợ đối với khoản vay nước ngoài.
③ Việc đăng ký với SBV phải được thực hiện trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày ký hợp đồng vay.
03 - Các quy định đối với khoản vay ngắn hạn (thời hạn từ ngày giải ngân đầu tiên đến ngày trả nợ gốc cuối cùng dưới 1 năm)
※ Trường hợp ban đầu dự kiến là khoản vay ngắn hạn nhưng do thiếu hụt vốn hoặc các lý do khác mà không thể trả nợ đúng hạn, khiến thời hạn vay vượt quá 1 năm, doanh nghiệp cần phản ánh nội dung này vào hợp đồng vay mới. Đồng thời, trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày ký hợp đồng gia hạn vay, doanh nghiệp phải thực hiện thủ tục đăng ký với SBV do khoản vay đã chuyển từ vay ngắn hạn sang vay trung, dài hạn.
3-1
Mục đích vay vốn
Các mục đích được phép thực hiện vay ngắn hạn bao gồm:
① Đảo nợ khoản vay hiện hữu của bên vay
② Thanh toán nợ ngắn hạn bằng tiền mặt (không bao gồm nợ gốc của khoản vay trong nước)
3-2
Hạn mức vay vốn
Khác với khoản vay trung, dài hạn, khoản vay ngắn hạn không bị giới hạn về số tiền vay. Tuy nhiên, bên vay cần giải trình và nộp cho ngân hàng (không phải SBV, mà là ngân hàng thương mại phụ trách chuyển tiền) về mục đích sử dụng vốn vay và kế hoạch trả nợ. Do đó, nếu mục đích sử dụng vốn vay hoặc kế hoạch trả nợ không phù hợp, hoặc khoản chuyển tiền bị nghi ngờ liên quan đến rửa tiền, việc chuyển tiền vay có thể không được thực hiện.
3-3
Tài khoản nhận tiền và trả nợ
Bất kể bên vay có phải là doanh nghiệp được thành lập theo hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài hay không, việc vay đều có thể được thực hiện thông qua tài khoản vay, trả nợ nước ngoài. Ngay cả khi bên vay có tài khoản vốn đầu tư trực tiếp (do được thành lập theo hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài), bên vay vẫn được phép mở tài khoản vay, trả nợ nước ngoài và thực hiện khoản vay ngắn hạn thông qua tài khoản này.
3-4
Đăng ký khoản vay với SBV
Khác với khoản vay trung, dài hạn từ nước ngoài, khoản vay ngắn hạn không cần đăng ký với SBV. Tuy nhiên, bên vay vẫn phải định kỳ báo cáo tình hình nhận tiền và trả nợ đối với khoản vay. Báo cáo hằng tháng phải được gửi chậm nhất vào ngày 5 của tháng tiếp theo tháng báo cáo, thông qua cổng thông tin điện tử https://qlnh-sbv.cic.org.vn/qlnh/ hoặc gửi báo cáo bằng văn bản qua đường bưu điện. Trường hợp không thể nộp báo cáo qua cổng thông tin điện tử (do lỗi kỹ thuật...), bên vay phải gửi báo cáo bằng văn bản qua đường bưu điện đến chi nhánh SBV tại địa phương nơi đặt trụ sở chính của bên vay. Nếu không thực hiện báo cáo, bên vay sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính.