Các phương thức tái cơ cấu nợ (đảo nợ) của pháp nhân tại Việt Nam và những vấn đề pháp lý liên quan
Bài viết phân tích chi tiết các phương thức tiêu biểu trong việc tái cơ cấu nợ (đảo nợ) của pháp nhân tại Việt Nam, cùng những điểm pháp lý mà doanh nghiệp Nhật Bản cần lưu ý như đăng ký với Ngân hàng Nhà nước (SBV), thuế, kế toán và thực tiễn hợp đồng. Bài viết cũng giới thiệu sự khác biệt so với vay nội bộ tập đoàn và cách vận dụng trong chiến lược huy động vốn. Chúng tôi có nhiều kinh nghiệm thực tiễn trong việc hỗ trợ các khoản vay liên công ty, tái cơ cấu nợ và các phương án tái cấp vốn tại Việt Nam, có thế mạnh trong việc thiết kế cấu trúc giao dịch và hỗ trợ soạn thảo hợp đồng, cân nhắc tổng thể các yếu tố pháp lý, thuế và quy định về vốn đầu tư nước ngoài.
Trong quá trình triển khai hoạt động kinh doanh, doanh nghiệp Nhật Bản có thể gặp khó khăn trong việc trả nợ do tình hình tài chính xấu đi hoặc biến động của môi trường thị trường. Trong những trường hợp như vậy, để tránh rủi ro về tín nhiệm cũng như rủi ro bị yêu cầu thực hiện nghĩa vụ trả nợ có điều kiện, doanh nghiệp Nhật Bản thường cân nhắc và triển khai biện pháp đảo nợ hoặc các phương thức khác. Đảo nợ là biện pháp quan trọng giúp doanh nghiệp Nhật Bản khôi phục tình hình tài chính lành mạnh và duy trì hoạt động kinh doanh liên tục. Tuy nhiên, mỗi phương thức đều tiềm ẩn những rủi ro riêng, do đó cần được hoạch định và triển khai một cách thận trọng. Bài viết này sẽ trình bày các phương thức đảo nợ chủ yếu tại thị trường Việt Nam cùng những lưu ý pháp lý liên quan.
01 - Trả nợ hiện hữu bằng khoản vay mới
1-1
Trường hợp vay từ nước ngoài
Để vay mới từ nước ngoài nhằm trả khoản vay hiện hữu, điều kiện tiên quyết là phương án sử dụng vốn vay phải được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Khoản vay mới thường đi kèm lãi suất cao hơn và điều kiện thẩm định nghiêm ngặt hơn so với khoản vay hiện hữu. Do đó, chi phí huy động vốn có xu hướng tăng lên. Ngoài ra, hợp đồng vay thường quy định các điều khoản bảo vệ quyền lợi của bên cho vay, có thể hạn chế quyền tự do hoạt động của doanh nghiệp (trong trường hợp bên cho vay là ngân hàng hoặc bên thứ ba).
1-2
Trường hợp vay trong nước
Doanh nghiệp cũng có thể sử dụng khoản vay trong nước, nhưng chỉ được chấp nhận trong trường hợp nhằm mục đích trả nợ trước hạn đối với khoản nợ hiện hữu. Đồng thời, cần đáp ứng hai điều kiện sau:
① Thời hạn trả nợ của khoản vay mới không được vượt quá thời hạn còn lại của khoản nợ hiện hữu.
② Điều kiện trả nợ của khoản nợ hiện hữu chưa từng được thay đổi trước đó thông qua việc đảo nợ hoặc các hình thức khác.
Đối với khoản vay trong nước, lãi suất do ngân hàng cung cấp có thể tương đối thấp, nhưng do điều kiện về tài sản bảo đảm và quy trình thẩm định khắt khe, doanh nghiệp Nhật Bản hoặc cá nhân không dễ dàng tiếp cận được.
※ Cụ thể, các ngân hàng thương mại Việt Nam đưa ra mức lãi suất rất hấp dẫn. Ví dụ, có ngân hàng áp dụng lãi suất vay trong nước hiện hữu là 11-12%/năm, trong khi lãi suất cho khoản vay mới chỉ khoảng 6-7%/năm. Tuy nhiên, việc tiếp cận được khoản vay mới với lãi suất thấp như vậy không hề dễ dàng. Đối với doanh nghiệp Nhật Bản và cá nhân, thủ tục vay vốn gặp nhiều khó khăn vì các lý do sau:
① Cần có tài sản bảo đảm phù hợp.
② Phí trả nợ trước hạn cao (thông thường từ 3-4% số tiền trả trước).
③ Gánh nặng các chi phí khác lớn (phí thẩm định giá tài sản, phí công chứng, phí đăng ký giao dịch bảo đảm, nghĩa vụ mua bảo hiểm...).
Do các yếu tố này, chi phí của khoản vay mới tăng lên, khiến cá nhân và doanh nghiệp Nhật Bản rơi vào tình trạng tránh được khó khăn này thì lại gặp phải khó khăn khác. Nói cách khác, dù bỏ ra nhiều công sức, nhưng khi so sánh chi phí của khoản vay mới với chi phí của khoản vay hiện hữu, kết quả thường không chênh lệch đáng kể.
02 - Cơ cấu lại thời hạn trả nợ
Việc cơ cấu lại thời hạn trả nợ được thực hiện dựa trên sự đàm phán, thỏa thuận giữa bên cho vay và bên nợ, theo một trong các phương thức sau:
• Điều chỉnh lịch trả nợ theo từng đợt: gia hạn thời hạn trả nợ đối với một phần hoặc toàn bộ gốc và lãi
• Gia hạn thời hạn trả nợ: điều chỉnh lại thời hạn trả nợ gốc và lãi vượt quá thời hạn quy định tại hợp đồng hiện hữu
Để thực hiện phương thức này, bên cho vay cần đánh giá tín nhiệm và xác nhận khả năng trả nợ của bên nợ. Ngoài ra, trong nhiều trường hợp, thỏa thuận cần đạt được ngay trước ngày đến hạn trả nợ hoặc trong vòng 10-15 ngày kể từ ngày đến hạn.
03 - Thanh toán nợ bằng tài sản thay thế
Doanh nghiệp thuộc một số ngành đặc thù (bất động sản, dầu khí, sản phẩm tài chính...) có thể sử dụng tài sản có tính thanh khoản cao để thanh toán nợ. Ví dụ, có thể chuyển đổi bất động sản thành tiền mặt và dùng số tiền đó để giảm nợ. Tuy nhiên, phương thức này tiềm ẩn các rủi ro sau:
• Nguy cơ phát sinh thiệt hại nếu giá trị định giá tài sản thấp hơn giá trị thị trường
• Thời gian và chi phí phát sinh khi thanh khoản hóa tài sản
04 - Đề nghị miễn, giảm lãi suất và phí
Trong các giao dịch vay nội bộ tập đoàn hoặc giữa công ty mẹ - công ty con, việc miễn, giảm lãi suất và phí có thể được chấp thuận. Tuy nhiên, khi huy động vốn từ bên ngoài như tổ chức tín dụng, do quyền lợi của bên cho vay thường được ưu tiên bảo vệ, nên việc đảo nợ với điều kiện thuận lợi như vậy là rất khó khăn. Doanh nghiệp cần chuẩn bị kỹ chiến lược đàm phán với bên cho vay từ trước, bao gồm việc giải trình tính hợp lý của việc đảo nợ.
05 - Những lưu ý chung
Trong quá trình đảo nợ, cần cân nhắc các rủi ro pháp lý và tài chính sau đây.
① Tuân thủ pháp luật: Phương án đảo nợ phải được thực hiện phù hợp với quy định pháp luật Việt Nam.
② Duy trì đánh giá tín nhiệm: Cần có chiến lược nhằm giảm thiểu tối đa tác động của việc đảo nợ đến xếp hạng tín nhiệm của doanh nghiệp.
③ Sự tham gia của chuyên gia: Việc tham vấn ý kiến của luật sư và chuyên gia tư vấn tài chính giúp doanh nghiệp phòng tránh rủi ro pháp lý và thiết kế được phương án đảo nợ tối ưu.