Hiệu lực pháp lý và cách xử lý thực tiễn đối với "điều khoản cam kết và bảo đảm" (representations and warranties) trong hợp đồng (giải thích từ góc độ pháp luật Việt Nam)
Chúng tôi Luật sư điều hành
Luật sư tại Việt Nam
Hòa giải viên/trung gian hòa giải, Quản tài viên phá sản, Kiểm soát viên độc lập
Mục lục
01 - Cam kết và bảo đảm là gì?
02 - Vị trí pháp lý theo pháp luật Việt Nam
03 - Hậu quả pháp lý khi vi phạm điều khoản cam kết và bảo đảm
04 - Những lưu ý thực tiễn khi soạn thảo hợp đồng
05 - Xu hướng thực tiễn và án lệ (tại VIAC và tòa án)
Luật sư người Việt Nam giải thích dễ hiểu về vị trí pháp lý và biện pháp ứng phó thực tiễn đối với "điều khoản cam kết và bảo đảm" (representations and warranties) trong hợp đồng M&A và hợp đồng giao dịch theo pháp luật Việt Nam. Bài viết giới thiệu ý nghĩa, hiệu lực, cách xử lý khi vi phạm điều khoản, cùng với những lưu ý khi đàm phán hợp đồng và các điểm thực tiễn để tránh rủi ro. Chúng tôi đã hỗ trợ nhiều doanh nghiệp Nhật Bản trong việc rà soát, soạn thảo và đàm phán hợp đồng, có thế mạnh trong việc xử lý thực tiễn nhằm giảm thiểu rủi ro và phòng ngừa tranh chấp, cung cấp dịch vụ tư vấn hợp đồng vừa bảo đảm tính ổn định pháp lý vừa bảo đảm khả năng thực thi.
Trong các giao dịch có giá trị lớn như M&A, huy động vốn, hợp đồng hợp tác kinh doanh..., "điều khoản cam kết và bảo đảm (representations and warranties)" là điều khoản không thể thiếu nhằm khắc phục sự bất cân xứng thông tin và phòng tránh rủi ro. Đặc biệt trong hợp đồng với doanh nghiệp hoặc nhà đầu tư nước ngoài, điều khoản này đôi khi còn được coi là điều kiện tiên quyết để thực hiện giao dịch. Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam chưa có quy định độc lập về "cam kết và bảo đảm", nên trong thực tiễn phát sinh nhiều vướng mắc về hiệu lực pháp lý cũng như cách xử lý khi có vi phạm.
Bài viết này sẽ căn cứ theo Bộ luật Dân sự và Luật Thương mại Việt Nam để giải thích dễ hiểu, từ góc độ pháp lý, về vị trí và hiệu lực của điều khoản cam kết và bảo đảm, hậu quả pháp lý khi vi phạm, cũng như cách quy định thực tiễn trong hợp đồng.
Phân tích pháp lý và xem xét thực tiễn theo pháp luật Việt Nam đối với điều khoản cam kết và bảo đảm
01 - Cam kết và bảo đảm là gì?
"Cam kết và bảo đảm (representations and warranties)" là điều khoản trong đó các bên hợp đồng, trước khi ký kết hoặc trong thời gian thực hiện hợp đồng, đưa ra tuyên bố về sự việc thực tế liên quan đến địa vị pháp lý, thông tin tài chính, tình trạng tài sản đối tượng của mình... và bảo đảm tính chính xác của các tuyên bố đó.
Ví dụ:
Bên bán cam kết "đang sở hữu hợp pháp cổ phần của công ty mục tiêu và hoàn toàn không xâm phạm quyền của bên thứ ba nào".
Trong hợp đồng cấp tín dụng, bên vay bảo đảm rằng "báo cáo tài chính được lập một cách hợp lệ và không có khoản nợ tiềm ẩn trọng yếu nào".
Các điều khoản như trên có ý nghĩa vô cùng quan trọng, đóng vai trò là căn cứ để phòng ngừa rủi ro và ra quyết định trong quan hệ có sự bất cân xứng về thông tin.
02 - Vị trí pháp lý theo pháp luật Việt Nam
2.1 Pháp luật Việt Nam chưa có quy định minh thị về chế định này
Hiện nay, Bộ luật Dân sự Việt Nam (sửa đổi năm 2015) và Luật Thương mại chưa có định nghĩa hay quy định minh thị nào về chế định "cam kết và bảo đảm".
Do đó, quan điểm cơ bản là hiệu lực của điều khoản này cũng như hậu quả pháp lý khi vi phạm sẽ được xác định dựa trên nguyên tắc tự do hợp đồng và nội dung thỏa thuận của các bên (Điều 385, Điều 402, Điều 423 Bộ luật Dân sự...).
2.2 Hai cách giải thích trong thực tiễn
Trong thực tiễn vận hành, tồn tại hai cách giải thích như sau.
· Quan điểm thứ nhất cho rằng cam kết và bảo đảm chỉ đơn thuần là "tuyên bố về sự việc thực tế", không phải là nghĩa vụ hợp đồng. Do đó, ngay cả khi thực tế khác với tuyên bố, điều đó cũng không cấu thành vi phạm hợp đồng.
· Trong khi đó, quan điểm thứ hai (được coi là chủ đạo trong thực tiễn) cho rằng cam kết và bảo đảm đặt ra một nghĩa vụ pháp lý nhất định đối với bên đưa ra cam kết, và nếu có vi phạm thì có thể trở thành căn cứ để cấu thành vi phạm hợp đồng và yêu cầu bồi thường thiệt hại.
Lý do ủng hộ quan điểm thứ hai bao gồm:
Bản thân các từ "cam đoan" và "bảo đảm" đã mang ý nghĩa về nghĩa vụ hành động tích cực nhằm duy trì một kết quả hoặc trạng thái nhất định.
Trong các hợp đồng thực tế, thường quy định rõ **biện pháp chế tài (phạt vi phạm, chấm dứt hợp đồng, bồi thường thiệt hại...)** áp dụng trong trường hợp cam kết và bảo đảm là sai sự thật hoặc không đầy đủ.
03 - Hậu quả pháp lý khi vi phạm điều khoản cam kết và bảo đảm
3.1 Vi phạm có được coi là vi phạm hợp đồng hay không?
Nếu trong hợp đồng có các nội dung rõ ràng như dưới đây, thì khả năng vi phạm được xử lý như vi phạm hợp đồng là rất cao.
Ghi rõ cam kết và bảo đảm là "điều kiện tiên quyết của hợp đồng này"
Quy định rằng cam kết và bảo đảm "tiếp tục có hiệu lực" trong suốt thời hạn hợp đồng và cả sau khi hợp đồng chấm dứt
Ghi rõ biện pháp chế tài cụ thể và bồi thường thiệt hại trong trường hợp cam kết là sai sự thật
Ngược lại, nếu các nội dung này không đầy đủ hoặc mơ hồ, thì hiệu lực ràng buộc pháp lý sẽ yếu đi, và có thể gây khó khăn trong việc chứng minh khi xảy ra tranh chấp.
3.2 Các hậu quả pháp lý chính khi vi phạm được xác định
Hậu quả
Căn cứ pháp lý (Bộ luật Dân sự Việt Nam)
Yêu cầu bồi thường thiệt hại
Điều 419
Yêu cầu phạt vi phạm (nếu có thỏa thuận)
Điều 418
Chấm dứt hoặc tạm dừng thực hiện hợp đồng
Điều 428
Yêu cầu tuyên hợp đồng vô hiệu (do lừa dối hoặc nhầm lẫn)
Điều 127
04 - Những lưu ý thực tiễn khi soạn thảo hợp đồng
Để đưa điều khoản cam kết và bảo đảm vào hợp đồng một cách có hiệu lực pháp lý và có tính thực thi cao, cần xây dựng điều khoản dựa trên các góc độ sau đây:
Nội dung
Điểm cần lưu ý
Tính cụ thể của nội dung
Nên quy định cụ thể, ví dụ như "công ty mục tiêu không có rủi ro thuế chưa kê khai"
Ghi rõ thời hạn hiệu lực
Có hiệu lực tại thời điểm ký hợp đồng, thời điểm hoàn tất giao dịch (closing), hoặc kéo dài đến một thời hạn nhất định sau đó...
Phương pháp xác minh
Nghĩa vụ công bố tài liệu liên quan, xác nhận bởi bên thứ ba...
Biện pháp khắc phục khi vi phạm
Phạt vi phạm với mức tiền nhất định, bồi thường thiệt hại, chấm dứt hợp đồng, điều chỉnh giá trị hợp đồng...
Tách thành điều khoản độc lập
Tách riêng từng nội dung cam kết thành một điều khoản độc lập để việc xác định vi phạm được rõ ràng
Tính liên tục của cam kết
Ghi rõ "có hiệu lực đến ngày ký hợp đồng và ngày hoàn tất giao dịch (closing)"
05 - Xu hướng thực tiễn và án lệ (tại VIAC và tòa án)
Hiện nay, chưa có án lệ chính thức hay hướng dẫn nào từ Tòa án nhân dân tối cao, tuy nhiên đã có một số vụ việc thực tiễn như sau.
Phán quyết trọng tài của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) (năm 2020):
Trên cơ sở cam kết sai sự thật của bên bán trong hợp đồng M&A, bên mua đã yêu cầu chấm dứt hợp đồng và bồi thường thiệt hại → Hội đồng trọng tài đã xác định điều khoản cam kết và bảo đảm là "cam kết mang tính nghĩa vụ giữa các bên".
Bản án của Tòa án Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (năm 2018):
Bên mua viện dẫn lý do vi phạm cam kết và bảo đảm để yêu cầu chấm dứt hợp đồng, nhưng do hợp đồng không có quy định về "hậu quả khi vi phạm", nên tòa án đã không chấp nhận yêu cầu chấm dứt hợp đồng.
Qua các vụ việc trên có thể thấy, nội dung thỏa thuận rõ ràng giữa các bên và cách thiết kế ngôn từ điều khoản chính là yếu tố then chốt trong thực tiễn.
🔻Kết luận, tổng kết và gợi ý thực tiễn
Điều khoản cam kết và bảo đảm là điều khoản vô cùng quan trọng nhằm khắc phục sự bất cân xứng thông tin, nâng cao tính minh bạch và độ tin cậy của hợp đồng. Mặc dù pháp luật Việt Nam chưa quy định đây là một chế định độc lập, nhưng dựa trên nguyên tắc tự do hợp đồng, các bên hoàn toàn có thể tạo cho điều khoản này hiệu lực pháp lý thực chất thông qua thỏa thuận rõ ràng và cách thiết kế phù hợp.
Khi soạn thảo hợp đồng, cần quy định cụ thể nội dung cam kết và bảo đảm, thời hạn áp dụng, phương pháp xác định vi phạm, biện pháp khắc phục khi vi phạm... Đồng thời, để điều khoản được công nhận hiệu lực khi có tranh chấp, cần làm rõ ngôn từ và liên kết chặt chẽ với các điều khoản chế tài.
Trong thời gian tới, khi hoạt động thương mại tại Việt Nam ngày càng phức tạp và quốc tế hóa, vị trí pháp lý và cách xây dựng thực tiễn đối với điều khoản cam kết và bảo đảm sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn. Cán bộ pháp chế doanh nghiệp và các chuyên gia pháp lý cần tăng cường hiểu biết và năng lực thiết kế đối với các điều khoản này.