Hướng dẫn đầy đủ về thủ tục ly hôn có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam | Giải thích chi tiết từ thời gian giải quyết, chi phí đến phân chia tài sản

chúng tôi có nhiều kinh nghiệm thực tiễn về ly hôn có yếu tố nước ngoài, hỗ trợ toàn diện thủ tục ly hôn (thuận tình, đơn phương), xác định thẩm quyền, chuẩn bị hồ sơ, phân chia tài sản, quyền nuôi con đối với các cặp vợ chồng gồm người nước ngoài (bao gồm người Nhật Bản) và người Việt Nam. Bài viết này trình bày toàn diện từ trình tự cơ bản của thủ tục ly hôn có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam cho đến thời gian, chi phí và những lưu ý. Bài viết phù hợp với những ai quan tâm đến "thủ tục ly hôn có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam", "tòa án có thẩm quyền khi ly hôn với người nước ngoài", "thời gian và chi phí ly hôn", "phân chia tài sản theo pháp luật Việt Nam", "hỗ trợ ly hôn cho người Nhật Bản tại Việt Nam", giúp giới thiệu dễ hiểu các điểm phán đoán và lưu ý thực tiễn.

Ly hôn là thủ tục chính thức chấm dứt quan hệ vợ chồng thông qua bản án hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật của tòa án.

Trong đó, "ly hôn có yếu tố nước ngoài" (ly hôn có yếu tố nước ngoài) là các vụ việc ly hôn phát sinh khi một bên hoặc cả hai bên vợ chồng mang quốc tịch nước ngoài, hoặc khi đương sự cư trú tại nước ngoài. Ly hôn có yếu tố nước ngoài có thủ tục phức tạp hơn so với ly hôn trong nước, và pháp luật, thủ tục áp dụng cũng khác nhau tùy từng trường hợp cụ thể.

01 - Ly hôn có yếu tố nước ngoài là gì?

Theo Điều 127 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 của Việt Nam, ly hôn có yếu tố nước ngoài bao gồm các trường hợp sau đây.

Ly hôn giữa công dân Việt Nam và người nước ngoài
Ly hôn giữa những người nước ngoài với nhau tại Việt Nam
Ly hôn giữa những người đều là công dân Việt Nam nhưng hôn nhân được xác lập, thay đổi, chấm dứt theo pháp luật nước ngoài, hoặc có tài sản liên quan ở nước ngoài

Ngoài ra, khoản 2 và khoản 3 của điều này cũng quy định về tiêu chí lựa chọn pháp luật áp dụng.

02 - Pháp luật áp dụng đối với ly hôn có yếu tố nước ngoài

Đối với ly hôn có yếu tố nước ngoài, pháp luật áp dụng được xác định theo các tiêu chí sau đây.

Trường hợp cả hai vợ chồng đều mang quốc tịch Việt Nam nhưng có nơi cư trú thường xuyên ở nước ngoài: giải quyết ly hôn theo pháp luật của nước nơi cư trú
Trường hợp không có nơi cư trú thường xuyên chung: giải quyết ly hôn theo pháp luật Việt Nam
Trường hợp có bất động sản thuộc sở hữu chung ở nước ngoài: giải quyết vấn đề tài sản theo pháp luật của nước nơi có bất động sản

✅ Pháp luật Việt Nam tôn trọng pháp luật của các nước và nguyên tắc tư pháp quốc tế, đồng thời cho phép áp dụng pháp luật phù hợp với từng tình huống cụ thể.

03 - Các ví dụ cụ thể về ly hôn có yếu tố nước ngoài

Dưới đây là các ví dụ tình huống điển hình để giải thích.

Ví dụ (1)

A và B đều mang quốc tịch Việt Nam
Đã đăng ký kết hôn (hoặc ghi chú kết hôn) tại Việt Nam
Hiện đang cư trú tại Nhật Bản

➡ Có thể tiến hành thủ tục ly hôn tại tòa án Việt Nam

➡ [Pháp luật áp dụng] Pháp luật Nhật Bản (Bộ luật Dân sự Nhật Bản)

Ví dụ (2)

A là người Việt Nam, B là người Nhật Bản
Cả hai đều đang cư trú tại Nhật Bản
Đã đăng ký kết hôn (hoặc ghi chú kết hôn) tại Việt Nam

➡ Tùy từng trường hợp, có thể tiến hành thủ tục ly hôn tại Việt Nam hoặc Nhật Bản (tùy theo nơi cư trú và sự thỏa thuận của hai bên)
➡ [Pháp luật áp dụng] Tùy tình huống, có thể là pháp luật Nhật Bản hoặc pháp luật Việt Nam

Ví dụ (3)

A là người Việt Nam, B là người Nhật Bản
Hai bên cư trú tại các nước khác nhau
Đã đăng ký kết hôn (hoặc ghi chú kết hôn) tại Việt Nam

➡ Có thể tiến hành thủ tục ly hôn tại tòa án Việt Nam
➡ [Pháp luật áp dụng] Pháp luật Việt Nam

Ví dụ (4)

A là người Việt Nam, B là người Nhật Bản
Hai bên cư trú tại các nước khác nhau
Đã đăng ký kết hôn (hoặc ghi chú kết hôn) tại Việt Nam
Có bất động sản thuộc sở hữu chung tại Nhật Bản

➡ Có thể tiến hành thủ tục ly hôn tại tòa án Việt Nam
➡ [Pháp luật áp dụng]

Vấn đề quan hệ hôn nhân, con cái: theo pháp luật Việt Nam
Vấn đề phân chia tài sản: theo pháp luật Nhật Bản (pháp luật nơi có bất động sản)

04 - Tòa án có thẩm quyền giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài (theo pháp luật Việt Nam)

Trong thủ tục ly hôn có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam, việc xác định tòa án nào có thẩm quyền là điểm vô cùng quan trọng. Về điểm này, căn cứ Điều 469 và Điều 470 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015, pháp luật quy định như sau.

4.1. Nguyên tắc: Thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp tỉnh

Vụ việc ly hôn có yếu tố nước ngoài (ly hôn có yếu tố nước ngoài) về cơ bản thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp tỉnh.
Cụ thể, các trường hợp sau đây thuộc đối tượng áp dụng.

Ly hôn giữa công dân Việt Nam và người nước ngoài
Ly hôn giữa những người nước ngoài với nhau (thủ tục tại Việt Nam)
Trường hợp có tranh chấp về phân chia tài sản, quyền nuôi con có yếu tố quốc tế

✅ Tòa án nhân dân cấp tỉnh xét xử với tư cách là tòa án sơ thẩm.

4.2. Ngoại lệ: Trường hợp thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp huyện

Trường hợp đáp ứng các điều kiện đặc biệt sau đây, Tòa án nhân dân cấp huyện sẽ có thẩm quyền giải quyết.

Trường hợp đương sự (vợ chồng) và tài sản đều ở Việt Nam, không cần thực hiện tương trợ tư pháp quốc tế (thủ tục tương trợ tư pháp)
Trường hợp đặc biệt tại khu vực biên giới
Trường hợp công dân Việt Nam cư trú tại khu vực biên giới yêu cầu giải quyết đối với người nước ngoài cũng cư trú tại khu vực biên giới về các vấn đề sau đây:
Hủy kết hôn trái pháp luật
Ly hôn
Tranh chấp về quyền, nghĩa vụ giữa vợ chồng hoặc giữa cha mẹ và con
Tranh chấp về nuôi con nuôi hoặc giám hộ

Trong các trường hợp này, Tòa án nhân dân cấp huyện nơi cư trú của đương sự là công dân Việt Nam sẽ là tòa án có thẩm quyền.

05 - Trình tự ly hôn có yếu tố nước ngoài (ly hôn theo yêu cầu của một bên, hay còn gọi là ly hôn đơn phương)

Trong ly hôn có yếu tố nước ngoài, đối với trường hợp yêu cầu ly hôn đơn phương (ly hôn theo yêu cầu của một bên), thủ tục tại Việt Nam được thực hiện qua 5 bước sau đây.

Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ cần thiết

Hồ sơ cần thiết khi nộp đơn ly hôn có yếu tố nước ngoài bao gồm:

Đơn khởi kiện ly hôn có yếu tố nước ngoài
Bản sao có chứng thực hộ chiếu, thẻ căn cước công dân Việt Nam (CMND/CCCD), sổ hộ khẩu của cả hai vợ chồng
Bản chính Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn
Trường hợp bị mất, nộp bản sao có chứng thực của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và ghi rõ tình tiết cụ thể trong đơn khởi kiện
Trường hợp đăng ký kết hôn ở nước ngoài, cần hoàn tất thủ tục ghi chú kết hôn
Bản sao giấy khai sinh của con (nếu có con)
Tài liệu chứng minh quyền tài sản của vợ chồng (nếu có tranh chấp tài sản)
Giấy xác nhận của chính quyền địa phương trong trường hợp một bên đã xuất cảnh và không rõ nơi cư trú
Trường hợp đăng ký kết hôn ở nước ngoài nhưng ly hôn tại Việt Nam
Hợp pháp hóa lãnh sự Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn
Cần thực hiện thủ tục ghi chú kết hôn tại Sở Tư pháp
Trường hợp chưa thực hiện thủ tục ghi chú, cần ghi rõ lý do trong đơn khởi kiện

Bước 2: Nộp đơn tại tòa án

Sau khi chuẩn bị hồ sơ cần thiết, nộp đơn tại tòa án như sau.

Trường hợp ly hôn đơn phương: Tòa án nhân dân cấp tỉnh nơi cư trú của bị đơn (bên kia)

Bước 3: Tòa án xem xét nội dung đơn

Sau khi đơn được thụ lý, tòa án sẽ thực hiện các việc sau đây.

Xem xét tính hợp pháp, đầy đủ của hồ sơ trong thời hạn 8 ngày làm việc
Nếu không có vấn đề gì, ban hành thông báo tạm ứng án phí
Bên nhận thông báo phải tạm ứng án phí trong thời hạn 5 ngày làm việc

Sau đó, tòa án ban hành thông báo thụ lý vụ án chính thức và thông báo cho Viện kiểm sát cũng như bị đơn.

Bước 4: Tạm ứng án phí, lệ phí tòa án
Nguyên đơn tạm ứng án phí tại Chi cục Thi hành án dân sự và nộp biên lai tạm ứng cho tòa án.
Trường hợp gấp về thời gian, có thể ủy quyền cho luật sư thực hiện thay thủ tục tạm ứng (giấy ủy quyền cần được công chứng).

Bước 5: Bắt đầu thủ tục xét xử và tuyên án
Sau khi hoàn tất các thủ tục cần thiết, tòa án sẽ mở phiên tòa và xem xét kỹ chứng cứ, lập luận của các bên.
Các bên liên quan được tạo cơ hội trình bày, cung cấp lập luận và chứng cứ của mình tại tòa.
Tòa án cũng xem xét cả những tình tiết phức tạp có yếu tố quốc tế, và xét xử đồng thời các vấn đề như phân chia tài sản, quyền nuôi con, cấp dưỡng nuôi con.

* Về thời điểm bản án có hiệu lực (lưu ý quan trọng)

Bản án về ly hôn có yếu tố nước ngoài không có hiệu lực pháp luật ngay tại thời điểm tòa án tuyên án.
Theo Bộ luật Tố tụng Dân sự Việt Nam, thời hạn kháng cáo được quy định như sau.

Đương sự cư trú trong nước: có thể kháng cáo trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được bản án
Đương sự cư trú ở nước ngoài: có thể kháng cáo trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận được bản án

Nếu trong thời hạn kháng cáo này, không có đương sự nào kháng cáo, bản án sẽ chính thức có hiệu lực pháp luật.

✅ Do đó, cần lưu ý rằng ngay cả sau khi tòa án tuyên án, việc ly hôn vẫn chưa được coi là có hiệu lực pháp lý cho đến khi hết thời hạn kháng cáo và bản án chính thức có hiệu lực.

06 - Thủ tục thuận tình ly hôn với vợ/chồng là người nước ngoài (theo pháp luật Việt Nam)

Thủ tục thuận tình ly hôn với vợ/chồng là người nước ngoài được thực hiện qua 5 bước sau đây.

Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ cần thiết

Hồ sơ cần thiết đối với thuận tình ly hôn với vợ/chồng là người nước ngoài bao gồm:

Đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn với người nước ngoài (cả hai vợ chồng cùng ký tên)
Trường hợp không thỏa thuận được, lập đơn khởi kiện ly hôn đơn phương
Bản chính Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn (nếu mất, nộp bản sao có chứng thực của cơ quan có thẩm quyền)
Trường hợp kết hôn ở nước ngoài, cần hoàn tất thủ tục ghi chú kết hôn tại Sở Tư pháp
Bản sao có chứng thực hộ chiếu hoặc thẻ căn cước công dân Việt Nam (CMND/CCCD) của cả hai vợ chồng
Sổ hộ khẩu hoặc bản sao giấy chứng nhận tạm trú/thẻ tạm trú
Bản sao giấy khai sinh của con (nếu có con)
Tài liệu chứng cứ liên quan đến tài sản chung và nợ chung (nếu có tranh chấp tài sản)
Tài liệu chứng minh việc một bên vợ/chồng đang ở nước ngoài (nếu có)
Các tài liệu liên quan khác

✅ Lưu ý: đối với các văn bản do cơ quan nước ngoài cấp, cần thực hiện thủ tục hợp pháp hóa lãnh sự.

Bước 2: Nộp đơn tại tòa án
Nộp đơn tại Tòa án nhân dân cấp tỉnh nơi đăng ký hộ khẩu thường trú tại Việt Nam của người nộp đơn (nguyên đơn).
Có thể nộp hồ sơ qua đường bưu điện hoặc nộp trực tiếp thông qua người đại diện (luật sư, người quen).

Bước 3: Tòa án xem xét, thụ lý
Sau khi nhận đơn, trong thời hạn 8 ngày làm việc, tòa án xem xét thẩm quyền và tính hợp pháp của đơn yêu cầu.
Nếu không có vấn đề gì, tòa án ban hành thông báo tạm ứng án phí (lệ phí) và yêu cầu nguyên đơn nộp trong thời hạn 5 ngày làm việc.
Sau khi hoàn tất tạm ứng, tòa án chính thức thụ lý (đăng ký) vụ việc và bắt đầu thủ tục giải quyết.

✅ Trường hợp không có nhiều thời gian, có thể ủy quyền cho luật sư thực hiện việc tạm ứng và các thủ tục khác (giấy ủy quyền cần được công chứng).

Bước 4: Tòa án tiến hành hòa giải trong thủ tục thuận tình ly hôn
Theo pháp luật Việt Nam, thủ tục hòa giải khi ly hôn về nguyên tắc là bắt buộc.
Tuy nhiên, nếu một bên hoặc cả hai bên vắng mặt vì lý do chính đáng, thủ tục hòa giải sẽ được bỏ qua và tòa án tiếp tục thủ tục xét xử.

Bước 5: Ban hành quyết định công nhận thuận tình ly hôn
Sau khi hoàn tất các thủ tục xét xử cần thiết, tòa án ban hành quyết định công nhận thuận tình ly hôn (Quyết định công nhận thuận tình ly hôn).

* Về thời điểm bản án có hiệu lực (lưu ý quan trọng): như đã trình bày ở trên

07 - Thời gian giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài

Thời gian giải quyết của tòa án đối với ly hôn có yếu tố nước ngoài khác nhau tùy theo loại ly hôn và tình tiết cụ thể của từng vụ việc. Mức thời gian tham khảo chung như sau.

Thuận tình ly hôn (có yếu tố nước ngoài): khoảng 3-4 tháng
Ly hôn đơn phương (có yếu tố nước ngoài)
Sơ thẩm (xét xử lần đầu): khoảng 4-6 tháng
* Có thể kéo dài hơn nếu bị đơn vắng mặt, có tranh chấp tài sản, tranh chấp quyền nuôi con.
Phúc thẩm (xét xử lần hai): khoảng 3-4 tháng (nếu có kháng cáo)

■ Trường hợp bị đơn cư trú ở nước ngoài

Do cần thực hiện thủ tục tương trợ tư pháp (tống đạt quốc tế), có trường hợp phải mất khoảng 24 tháng trở lên mới giải quyết xong.

■ Lưu ý thực tiễn

Thời gian nêu trên chỉ mang tính chất tham khảo, có thể biến động đáng kể tùy theo mức độ phức tạp của vụ việc, nơi cư trú của bị đơn, có hay không tranh chấp về tài sản, con cái.

08 - Án phí, lệ phí tòa án đối với ly hôn có yếu tố nước ngoài (tại Việt Nam)

Tại Việt Nam, án phí liên quan đến ly hôn có yếu tố nước ngoài được quy định như sau (căn cứ: Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 năm 2016).

■ Án phí cơ bản

Thuận tình ly hôn (có yếu tố nước ngoài): 300.000 VND
Ly hôn đơn phương (có yếu tố nước ngoài): 300.000 VND
Trường hợp có tranh chấp tài sản:
Án phí cơ bản 300.000 VND + phí bổ sung tùy theo giá trị tài sản
Trường hợp giá trị tài sản từ 6.000.000 VND trở lên, phát sinh phí bổ sung
Phí tương trợ tư pháp (tống đạt ra nước ngoài): 200.000 VND

■ Phí bổ sung theo giá trị tài sản

Dưới 6.000.000 VND: 300.000 VND
Từ 6.000.000 đến 400.000.000 VND: 5% giá trị tài sản
Từ 800.000.000 đến 2.000.000.000 VND: 36.000.000 VND + 3% phần vượt
Từ 2.000.000.000 đến 4.000.000.000 VND: 72.000.000 VND + 2% phần vượt
Trên 4.000.000.000 VND: 112.000.000 VND + 0,1% phần vượt

✅ Đối với thuận tình ly hôn, nếu không có tranh chấp về phân chia tài sản, sẽ không phát sinh phí bổ sung.

09 - Phân chia tài sản trong ly hôn có yếu tố nước ngoài

Trường hợp cư trú tại Việt Nam và sở hữu tài sản như bất động sản, tiền mặt, v.v., việc phân chia tài sản được thực hiện theo pháp luật Việt Nam.

■ Nguyên tắc: ưu tiên sự thỏa thuận giữa vợ chồng

Trường hợp vợ chồng tự nguyện thỏa thuận về việc phân chia tài sản, việc phân chia sẽ được thực hiện theo thỏa thuận đó.

■ Tiêu chí phán quyết của tòa án khi không đạt được thỏa thuận

Áp dụng chế độ tài sản theo luật định (tài sản hình thành trong thời kỳ hôn nhân được suy đoán là tài sản chung).
Nếu vợ chồng có hợp đồng tài sản (hợp đồng quản lý tài sản), việc xử lý căn cứ theo nội dung hợp đồng đó.
Nếu hợp đồng tài sản vô hiệu hoặc không rõ ràng, việc phán quyết căn cứ theo quy định từ Điều 59 đến Điều 64 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014.

■ Các yếu tố được xem xét khi phân chia tài sản

Hoàn cảnh gia đình, tình tiết riêng của mỗi bên vợ chồng
Mức độ đóng góp vào việc hình thành, duy trì, phát triển tài sản
Việc bảo đảm đời sống sau ly hôn, quan tâm đến nghề nghiệp, hoạt động kinh doanh
Có hay không có lỗi vi phạm nghĩa vụ của vợ chồng

■ Cách phân chia tài sản

Về nguyên tắc chia đôi, nhưng tùy tình tiết cụ thể có thể được chấp nhận chia không đều.
Đối với tài sản không thể phân chia, áp dụng phương thức một bên thanh toán khoản tiền chênh lệch dựa trên định giá.
Tài sản riêng của mỗi bên (tài sản cá nhân) vẫn thuộc quyền sở hữu riêng. Tuy nhiên, nếu tài sản riêng bị hòa lẫn, sẽ được phân chia theo tỷ lệ đóng góp.

■ Quan tâm đến việc bảo vệ trẻ em, người yếu thế

Cần ưu tiên hàng đầu lợi ích của người chưa thành niên, người được giám hộ do năng lực hành vi hạn chế (người khuyết tật về tâm thần, v.v.).